Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Միքայէլ Ա. Սեբաստացի

1568. Աբգարի Վերջ

Որոշակի նշանակուած չենք գտներ թէ Աբգար ինչչափ ատեն Վենետիկ մնաց եւ երբ Կոստանդնուպոլիս հասաւ։ Գիտենք թէ 1568-ին տպագրած է տօնացոյցը, տաղարանը, ժամագիրքը եւ պատարագամատոյցը (ՅԻՇ. 262), բայց Մաղաքիա Ճէվահիրճեան դպիր 1567-էն պատրաստ կը յիշէ Աբգարի տպարանը, ուր եղեւ ըստամփայ, այսինքն պասմագիր, եւ տպեցաւ փոքր քերականութիւն տղայոց (ՅԻՇ. 261)։ Աբգար դպիրին արհեստագործութեան իբր ընկերակից կը յիշուի իւր թագազարմ Անտոնիոս Սուլթան սարկաւագին անունը (ՅԻՇ. 262), բայց պէտք չէ որդին ալ Կոստանդնուպոլիս եկած կարծել, վասն զի ինքն իրեն համար կը վկայէ, թէ հօրը մեռներէն ետքը աստ ի Հռոմ սնայ ի դպրատանս առ ձեռամբ հզօր կարդինալաց (ՅԻՇ. 258)։ Նկատի առնելով Աբգարին կրած առաջին դժուարութիւնները եւ տպարան հաստատելու պայմանները, գոնէ 1566-ին Աբգարը Վենետիկէ մեկնած պէտք է ըսենք։ Երեք տարիի չափ տեւած կըլլայ Աբգարի Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ունեցած գործունէութիւնը, ուսկից յետոյ 1569-ին կերթայ Էջմիածին Միքայէլ կաթողիկոսի մօտ (ՅԻՇ. 262), որուն կարգադրութեամբ մեկնած էր Սեբաստիայէ 7 տարի առաջ (§ 1557)։ Որովհետեւ տպագրական արդիւնաւորութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ մէջ կը դադարի, օրէն էր հետեւցնել թէ Աբգար իր տպարանին կազմածներովը փոխադրուած ըլլայ Էջմիածին, սակայն ոչ մի յիշատակ եւ ոչ մի արդիւնք չունինք այդ միջոցին մէջ Էջմիածինի տպարան մը գտնուած ըլլալուն, որով չենք համարձակիր այդ տեսութեան վրայ պնդել, թէպէտ առանց անոր ալ դժուար կըլլայ մեկնել Էջմիածին երթալուն նպատակը։ Միւս կողմէն բացարձակ պարտք մըն ալ էր Աբգարի իր գործունէութեան արգասիքը ներկայել եւ յանձնել անոր, որ այդ նպատակին հովանաւորն ու կարգադրողն եղած էր։ Պատմական յիշատակներու, նոյնիսկ թեթեւ ակնարկներու պակասութեան մէջ, չկարենալով որոշակի բան մը ըսել, ենթադրական վիճակի մէջ կը թողունք Աբգարի Էջմիածին անցնելուն եւ Միքայէլի վերջին օրերուն արդիւնքները։ Սակայն այն քիչն ալ որ երկուքին վրայ գիտենք, բաւական են գովութեամբ եւ օրհնութեամբ յիշատակել անոնց անունները, եւ զիրենք նկատել իբր առաջին գործիչներ տպագրական արուեստին Հայոց մէջ տարածուելուն, քանի որ 1512-ին տպագրութիւնները Հայ գործունէութենէ դուրս եւ Հայ յարաբերութիւններէ անկախ երեւոյթներ եղան (§ 1527)։ Եւ ասով կը փակենք Միքայէլ Սեբաստացիի կաթողիկոսութեան ժամանակը։

« 1567. Զանազան Դէպքեր   |   1569. Տեւողութիւն և Աթոռակիցներ »
© Gratun.org