Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր ԺԲ. Վաղարշապատցի

1574. Հայոց Մասին Գործեր

Գրիգոր ԺԳ. պապը հայերուն վրայ մտադրութիւն դարձնելու յորդորող պարագաներուն գլխաւոր, Հռոմ խռնուող Հայերուն ներկայութիւնն եւ պաշտպանութեան թախանձանքներն, էին բայց դուրսէն ալ իր մտադրութիւնը հրաւիրող պարագաներ պակաս չեղան։ Հռոմի հետ յարաբերութիւն մշակողներուն մէջ նախաձեռնարկ դեր մը կը ստանձնէր Սսոյ աթոռը, եւ Խաչատուր Երաժիշտ 1575-ին այդ իմաստով դիմում կընէր Գրիգոր ԺԳ. պապին (ԱԶԱ. 108)։ Որչափ ալ այդ նամակին մէջ գործածուած արեւելեան չափազանցութիւնները եւ շողոքորթ նմանութիւնները՝ դաւանական մեկնութեան տանիլը, պարզապէս բորբոքեալ երեւակայութեան արդիւնք ըլլան (ԱԶԱ. 109), սակայն իրողութիւն մըն եղած դիմումը որուն նպատակն է միշտ փրկութիւն սրբոյն Սիոնի (§ 1571), զոր Ուլնեցի նոր կազմակերպուող Հայութիւնն ալ (§ 1563) արեւմուտքէն կակնկալէր, հետեւելով Կիլիկեցւոց հնաւանդ նախապաշարեալ գաղափարին (1055)։ Այդ դիմումին իբրեւ արդիւնք պիտի ճանչցուի, պապին կողմէ յատուկ նուիրակի մը Կիլիկիա զրկուիլը, յարաբերութիւնները ճշդելու եւ իսկական հռոմէադաւանութեան հաւանեցնելու Հայերը, վասնզի Գրիգոր պապն ալ պէտք չէր անգիտաբար Հայերուն շատ շատ անդամներ առատ յայտարարութիւններ գրելը, առանց երբեք իրենց նախնական դիրքէն խախտելու։ Պապերը արդէն Հռոմի մէջ յատուկ Հայերու հոգածու եւ պաշտպան կարդինալ մը հաստատած էին, որ էր Յուլիոս-Անտոնիոս Սանսէվէրինս (di San Severino), իսկ պատուիրակութեան ընտրուեցաւ Լէոնարդոս Սիդոնի անուանական եպիսկոպոսը, որ Հռոմէ մեկնեցաւ 1583-ին ուղիղ դէպի Հալէպ, մէկտեղ ունենալով պապէն նամակ մը Խաչատուր կաթողիկոսի անունին (ԿԱԹ. 309), եւ հաւատոյ դաւանութեան պատճէն մը (ԿԱԹ. 311), որուն համեմատ պիտի հաստատուէր յարաբերութեանց հիմը, եւ որ անհրաժեշտ պայմանը պիտի ըլլար ակնկալուած օգնութեանց։ Խաչատուր արդէն ծեր մարդ էր աւելի քան զութսուն ամ, երբ իրեն վէքիլ ընդհանրական եւ օգնական առաւ Ազարիա Ջուղայեցին, որ անոր կենդանութեան բազում ամք ծառայեց Սսոյ կաթողիկոսարանին (ԿԱԹ. 312), եւ անշուշտ այդ պատճառով Ազարիայի անունն ալ Խաչատուրի հետ յիշուած էր 1575-ին՝ պապին ուղղուած նամակին մէջ (ԱԶԱ. 108)։ Լէոնարդոս Արեւելք. չհասած Խաչատուր վախճանած էր, եւ Ազարիա իրեն յաջորդած 1584 փետրուար 25-ին (00. ՕՐԱ. 283), եւ վասն այլ ուրիշ կռուոյ՝ եւ մեր ազգի մէջն՝ Հալէպ գացած էր, երբ այն տեղ իրեն ներկայացաւ պապական նուիրակը բանագնացութեանց նպատակով, եւ իբր առաջին պայման, եբեր առաջի զդաւանութիւնն սուրբ հաւատոյ զոր հայերէնի թարգմանած էր Գրիգոր Բերիացի սարկաւագ կաթողիկոսարանին(ԿԱԹ. 311)։ Բանակցութիւնները շատ հեշտ եղած պիտի չըլլան, եթէ գիտենք որ անոնք տարի մը շարունակեցին՝ մինչեւ որ ելք մը ունենան։

« 1573. Հայոց Դպրատուն   |   1575. Լէոնարդոս Պատուիրակ »
© Gratun.org