Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր ԺԲ. Վաղարշապատցի

1575. Լէոնարդոս Պատուիրակ

Լէոնարդոս Հալէպ եղած ատեն լուր կառնէ թէ Էջմիածինի կաթողիկոսներէն Առաքել Ամիդ կը գտնուի, եւ հարկաւ կը տեղեկանալ ալ թէ Էջմիածինի աթոռին դիրքը աւելի բարձր եւ ազդեցութիւնը աւելի ընդարձակ է քան Սսոյ աթոռը, ուստի անոր հետ ալ յարաբերութեանց կը մտնէ, իր պաշտօնին ու նպատակին կարեւորութիւնը շատցնելու համար։ Այդ առթիւ Լէոնարդոսի գրութեանց մէջ կը յիշուի Գրիգոր ԺԲ. կաթողիկոսը 85 տարեկան ծերունի մը, եւ Առաքել աթոռակից, եւ Դաւիթ փակակալ (ԱՐԱ. 232)։ Թադէոսի անունը յիշուած չէ, ուսկից կը հետեւի թէ Թադէոս Բ. Վաղարշապատեցի աթոռակիցը, որ Իտալիա եւ Լեհաստան ալ գացած էր (§ 1569), արդէն վախճանած էր 1584-ին, Գրիգորի կենդանութեան, որով անտեղի կըլլայ անոր անունը կաթողիկոսական գաւազանին անցուիլը սովորական ցուցակին մէջ (ԺԱՄ. 637)։ Փակակալ անունով յիշուած Դաւիթն ալ, Գրիգորի նոր աթոռակից Դաւիթն է, սա եւս ի նոյն գեղջէն Էջմիածին (ԴԱՎ. 2), որուն կաթողիկոսակից ըլլալը 1586-ին կը գրուի թէ Դավրիժեցիէն (ԴԱՎ. 338) եւ թէ Երեւանեցիէն (ՋԱՄ. 20)։ Սակայն անհաւանական չէ մինչեւ 1584 բարձրացնել աթոռակցութեան թուականը, նկատելով որ առանց այդ պայմանի անոր անունը Գրիգորի եւ Առաքելի հետ յիշուած չէր ըլլար. արդէն փակակալի պատուանունն ալ շատ բարձր նշանակութիւն ունէր հին դարերուն մէջ։ Ալիշան կը գրէ թէ Լէոնարդոս երեքէն ալ թուղթս հաւանութեան առած ըլլայ, իր առաջարկներուն համար (ԱՐԱ. 232), սակայն ոչ ինքն եւ ոչ իր համամիտներէն Վատիկանի դիւանները պրպտողներ, այսպիսի գիրեր ոչ տեսած են եւ ոչ հրատարակած, որով ենթադրական կը մնայ այս տեղեկութիւնը։ Պատմական յիշատակներ չեն բացատրեր Առաքելի Ամիդ կամ Տիարպէքիր գալուն շարժառիթը։ Պարագաներու մերձեցուցմամբ կը գտնենք, որ 1584 տարին Պարսից եւ Թուրքաց պատերազմին ընդհատուելուն միջոցն է (§ 1570), եւ հաւանաբար Առաքել եկած է Ամզեցիներու օգնութեան դիմելու, որոնք լաւ եւ կարող վիճակ ունէին, եւ ուր առաջնորդն էր Սրապիոն եպիսկոպոս, Ղուկաս Կեղեցիի աշակերտներէն (§ 1564), որ մեծ հռչակ ունէր թէ իր մեծահարուստ ունեւորութեամբ։ Յառաջիկային պիտի տեսնենք՝ այդ առաւելութեանց համար անոր կաթողիկոսութեանց հրաւիրուիլը Վաղարշապատցի Դաւիթէն։ Գուցէ կանուխէն ալ այդ միտքը յղացուած էր, եւ Առաքել նոյն նպատակով Ամիդ եղած էր, բայց այս անգամ ելք մը չունեցաւ։ Լէոնարդոսի դառնալով անոր Էջմիածինի հետ յարաբերութեանց մասին ստոյգ բան մը ըսել դժուար է։ Նմանապէս Էջմիածին երթալու դիտում ունեցած, եւ Օսմանեանց նոր արշաւանքին պատճառով արգիլուած ըլլալը (ԱՐՐ. 232), պարզ ենթադրութենէն աւելի նշանակութիւն չունի։

« 1574. Հայոց Մասին Գործեր   |   1576. Ազարիայի Նամակները »
© Gratun.org