Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր ԺԲ. Վաղարշապատցի

1578. Ազարիայի Կացութիւնը

Շատ աւելի նշանակալից է գործին հետեւանքը։ Լէոնարդոսի եւ Ազարիայի միջեւ գոյացած համաձայնութեամբ Ազարիայի դիրքը կը խախտուի, եւ ընդհանուր դժգոհութեան առիթ կը դառնայ, եւ տարին չանցած հանրութեան կողմէ կը մերժուի, եւ Տիրատուր Սսեցի, մականունեալ Գիտնական, որ 1563-ին Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութենէն ելած էր երկամեայ պաշտօնավարութենէ ետքը (§ 1563), կաթողիկոս կօծուի Սսոյ մէջ 1586 մարտ 20-ին։ Սակայն Տիրատուր ալ երկար ատեն հաճելի չի մնար, եւ Յովհաննէս Այնթապցի, մականունեալ Բարեբարոյ, իրեն համամիտներ կը գտնէ, եւ ինքն ալ կաթողիկոս կօծուի Սսոյ մէջ 1588-ին, եւ այսպէս Կիլիկիոյ մէջ երեք կաթողիկոսներ միանգամայն կը գտնուի, իւրաքանչիւրը իրեն համախոհներու շրջանակ մը ունենալով, սակայն Սիսը Յովհաննէսի ձեռք կը մնայ։ Այդ երկպառակութիւնները եւ բաժանումները հետեւանք էին Ազարիայի Հռոմի հետ հաստատած յարաբերութեան, եւ որչափ ալ ցաւալի ըլլայ այդ հետեւանքը, յայտնապէս կը ցուցնէ թէ Կիլիկիա բովանդակ համախոհ չէր Ազարիայի ստորագրած դաւանութեան, եւ թէ Ազարիայի ըրածը անձնական կամ մասնաւոր գործ մը եղած էր։ Ազարիա Կիլիկիոյ մէջ իր գիրքը վերանորոգելէ յուսահատ, Կոստանդնուպոլիս կու գայ, ուր Յակոբ պատրիարքէն ետքը (§ 1563) նստած էին, Յովհաննէս Տիարպէքիր ցի 1573-ին Թովմաս Գաղատացի 1581-ին, Սարգիս Ուլնեցի 1590-ին։ Ազարիայի Կոստանդնուպոլիս գալուն թուականը յայտնի չէ, բայց հարկաւ կանուխէն եկած պիտի ըլլայ, որ ատեն ունենար կողմնակիցներ եւ պաշտպաններ շահելու համար, մինչեւ որ 1591-ին Յովհաննէսը հեռացնելով Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութիւնը ձեռք անցուց, իսկապէս Սսոյ աթոռը դառնալու միտքը յաջողցնելու համար։ Հազիւ տարի մը կը մնայ Կոստանդնուպոլիս, եւ 1592-ին Սիս կը դառնայ, եւ կը յաջողի Տիրատուրին եւ Յովհաննէսին վրայ ալ զօրանալ, եւ Սսոյ աթոռին տիրանալ, այլեւս մոռնալով Հռոմի յարաբերութիւնները։ Ազարիայի կաթողիկոսութեան այդ վերջին մասը իբր 10 տարի տեւած է, եւ վախճանած է 1601 յունիս 2-ին (ՉԱՄ. Գ. 536), եւ գերեզմանը կը գտնուի Բերիոյ եկեղեցւոյն մէջ, նշանակալից արձանագրութեամբ մը, Թող զյանցանս տէր Ազարիա կաթողիկոսին (08 ԱՐԵ. 593), որ կարծես թէ կուզէ առաջին անգամ տկարանալուն ակնարկել։ Քանի որ Ազարիայի գերեզմանը յստակ արձանագրութեամբ մէջտեղ է, չենք գիտեր ինչ աղբիւրէ առած են հռոմէականք կարծել, թէ Ազարիա յետ փորձանաց ի Հռոմ եկեաց եւ վախճանեցաւ (ՍԻՍ. 218)։ Ազարիայի մահէն ետքը Յովհաննէս Այնթապցի նորէն Սիսի մէջ զօրացաւ եւ գրաւեց, թերեւս անոր մահէն ալ առաջ, զի Ազարիա Բերիոյ մէջ կեդրոնացած կապրէր, ուր է մեռաւ, եւ իբրեւ ուրոյն մը այնտեղ նոր յաջորդ ունեցաւ, Պետրոս Կարկառեցին, որ 7 տարի պաշօնավարեց, եւ վախճանեցաւ 1608 գաւագ պահոց երեքշաբթին (08 ԱՐԵ. 594), այսինքն է մարտ 22-ին եւ գերեզմանը կը մնայ Բերիոյ եկեղեցին։ Յովհաննէս եւ Պետրոս, եւ թերեւս անկէ ալ առաջ Յովհաննէս եւ Ազարիա համեռաշխութիւն գոյացուցին, որ իւրաքանչիւրը որոշ շրջանակի մէջ իրաւասութիւն վարէ (ՉԱՄ. Գ. 528), մինչեւ որ Պետրոս ալ մեռաւ, եւ 1586-ին սկսած պառակտումը վերջացաւ 22 տարի տեւելէն ետքը, եւ Յովհաննէս Այնթապցի միահեծան մնաց Սսոյ աթոռին վրայ, մինչեւ իր մահը 1627-ին։

« 1577. Աջարիայի Դաւանագիրը   |   1579. Կ. Պոլսոյ Աթոռը »
© Gratun.org