Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1585. Շահաբաս և Սրապիոն

Դաւիթի եւ Մէլիքսեդեկի խորհուրդը կատարուած էր, բայց ոչ ինչպէս իրենք մտադրած էին։ Սրապիոն տիրացած էր Էջմիածինի, մինչ իրենք Տաթեւ քաշուած կը մնային, եւ սկսան վախնալ զի մի կաթողիկոսութենէն զրկիցին։ Որպէսզի մնասցէ կաթողիկոսութիւնն ի ձեռս իւրեանց (ԴԱՎ. 8), մտածեցին իրենց առաջին Շահաբասին դիմել, եւ անոր ձեռքով թէ դիրքերնին պահել, եւ թէ Օսմանցոց հանդէպ ունեցած պատրիարքէն ազատիլ։ Մելիքսեդեկ իրեն հետ առնելով Հաւուցթառի եւ Գեղարդի եպիսկոպոսները փութաց Ասպահան իջնել, իսկ Դաւիթ Խորվիրապի եպիսկոպոսին հետ Հայաստան մնաց։ Շահաբաս պատուով ընդունեցաւ եկողները, խոսեցաւ եւ խօսեցուց զամենայն խորհուրդս սրտից նոցա յինքն գողացաւ եւ զամենայն որպիսութիւն աշխարհաց նոցա՝ եւ զելեւմուտ զաշխարհակալ արանց իմացաւ (ԴԱՎ. 10), եւ անմիջապէս արշաւանքի ձեռնարկեց։ Մեծ յաղթութիւն մը տարաւ Օսմանցոց վրայ, որոնց հրամանատարն է Ալի փաշա, Թաւրիզի կուսակալը, եւ պատերազմին սկսելէն 20 օր ետքը քաղաքը մտաւ, անկէ Նախիջեւան քալեց, ուր Օսմանցիք չհեռացած աւարառութեան ձեռնարկած էին, եւ դիւրաւ գրաւեց։ Ջուղայի Հայերը՝ իրենք Շահաբասը դիմաւորեցին եւ քաղաքը յանձնեցին եւ Շահաբասը խօջայ Խաչիկին տունը պատուասիրեցին (ԴԱՎ. 16)։ Վերջապէս 1603 նոյեմբեր 16-ին Շահաբասի բանակը երեւցաւ Երեւանի հանդէպ ուր Օսմանեանց ամրացած էին իբրեւ իրենց ապաստանի դղեակը (ԺՈՒ. 184)։ Պարսից յաջողութիւնները Կոստանդնուպոլսոյ արքունիքը վրդովեցին, սուլտան Մէհմմէտ Գ. որ 1595 յունուար 16-ին հօրը Մուրատ Գ-ի յաջորդած էր, գոյժէն քիչ օր ետքը մեռաւ 1603 դեկտեմբեր 22-ին եւ Ահմէտ Ա. գահակալեց 14 տարեկան եղած ատեն։ Երեւան անձնատուր եղաւ վեց (ԺՈՒ. 188) կամ ութն (ԴԱՎ. 23) ամիս խիստ պաշարման դիմանալէ ետքը, որ է ըսել 1604-ին կէսէն ետքը։ Միեւնոյն միջոցին Կարսն ալ ինկաւ Պարսիկներու ձեռք, այլ Ախլցխա դէմ դրաւ, երբ միւս կողմէն Օսմանեանք Էրզրումի մէէջ նոր բանակ կը գումարէին (ԺՈՒ. 189)։ Էջմիածինի պահանջատերերը Երեւանի պաշարումէն առաջ, սկսած էին Սրապիոնը նեղել Էջմիածինի հին պարտքերը գանձելու համար, զորս Սրապիոն չէր ուզեր ճանչնալ, բայց պարտաւորուեցաւ ոմանց յոլով եւ ոմանց սակաւ տալ, եւ այնպէս զերծաւ ի ձեռաց նոցա (ԴԱՎ. 14)։ Իսկ Երեւանի առումէն ետքը Սրապիոն ալ իբր կաթողիկոս, ընծայիւք երեւցաւ Շահաբասի առջեւ, բայց շահն անտես արար զնա, վասնզի կանուխէն Մելիքսեդեկին հետ համաձայնած էր զայն իբր կաթողիկոս ճանչնալ, քանի որ զայն իբր շահիսէվան, այսինքն իբր իր կողմնակից ընդունած էր։ Ասոր վրայ Սրապիոն խոհեմութիւն սեպեց հեռանալ, եւ յԵրեւանայ գնաց ի Ջուղայ, որպէսզի անկէ ալ Տիարպէքիր դառնայ ի տեղի իւր (ԴԱՒ. 18)։

« 1584. Սրապիոն Աթոռակից   |   1586. Սրապիոնի Վախճանը »
© Gratun.org