Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1589. Ջուղայի Գաղութը

Արարատի մեծ գաղութը, ըադարձակուած էր ոչ միայն նահանգին բոլոր գաւառներուն վրայ, այլ եւ անոնց հետ Բարձր-Հայոց եւ Տուրուբերանի եւ Վասպուրականի շրջակայ մասերուն վրայ (ԴԱՎ. 381), որոնք վերջին օրեր Պարսիկներուն անցեր էին, եւ հիմա կը ստիպուէին նորէն լքանել։ Ընդհանուր տագնապին մէջ առաձին յիշատակութեան արժանի է Ջուղա քաղաքի գաղութը, վասն զի թէ իր մեծահարուստ եւ ազդեցիկ դիրքովը, եւ թէ սահմանագլուխի վրայ գտնուելովը կրնար մտածուիլ, որ ընդհանուր աւերումէն ազատ մնար։ Շահաբաս երբոր Երասխը անցնելէ ետքը դէպի Թաւրիզ կուղղուէր, յատուկ հրաման արձակեց Ջուղան ալ պարպելու համար, եւ այս հրամանին գործադիր նշանակեց Հանիս Թահմազղուլի բէկը, որ Վրաց թագաւորական ազգատոհմէն Պարսկաստան մնացած եւ իսլամացած իշխաններէն էր։ Երեք օր պայմանաժամ տրուեցաւ Ջուղայեցիներու կամովին ճամբայ ելլելու, ուսկից ետքը աւարառութիւն եւ սպանութիւն պիտի սկսէր քաղաքին մէջ, եւ այս նպատակով զինուորներ եւ աւազակներ քաղաքը պաշարած էին։ Անհնարին խուճապին խառնուեցան անձրեւ եւ ձիւն, փայլակ եւ կայծակ (ԴԱՎ. 45), այնպէս որ աննկարագրելի եղաւ Ջուղայեցւոց տառապանքը, որոնց ոգիքը կը քաղուէին հայրենիքէն բաժնուելնուն , եւ սիրտերը կը տանջուէին ամէն տեսակ զրկումներով։ Սրտաճմլիկ տեսարան մը բացուեցաւ Կաթան Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյն առջեւ, ուր օտարութենէ դառնալու շնորհքը մաղթելով եկեղեցիներու եւ տուներուն բանալիները գետին մէջ նետեցին կրկին հրամաններ կու տար, քաղաքին մէջ պահուածները փնտռել, եւ բոլոր քաղաքը կրակի տալ։ Նոր տարւոյ գարունին նոր հետազօտութիւններ կատարուեցան Ջուղայի շուրջը, եւ մնացորդներ ճամբայ հանուեցան Յինանց երկրորդում կիրակէի երկու շաբաթ օրն (ԴԱՎ. 46), այսինքն է 1605 ապրիլ 8-ին եւ այսպէս իսպառ քանդուեցաւ Ջուղայ, ճոխ եւ փառաւոր գիւղաքաղաքը ։ Ջուղայեցիներէ մասնաւոր բաժիններ բնակեցան Թաւրէզ (ԴԱՎ. 45) եւ Ղազբին, բայց բուն տեղերնին եղաւ Ասպահանի մօտ առանձին թագ մը, որ Նոր-Ջուղայ կոչուեցաւ, եւ ուր շինեցան յարկս եւ բնակութիւնս հրաշալի յօրինուածովք, կամակապ փողոցօք թեւաւոր ապարանօք, ամարասուն հովանեօք, բարձրաբերձ եւ արքայակերպ շինուածօք։ Սոյնպէս շինեցին եւ զեկեղեցիսն հրաշագան յօրինուածովք երկնանման խորանմօք, եւ գերամբարձ կաթողիկէիւք, բովանդակ ծաղկեալ պէսպէս երանգովք, ոսկւով եւ լաջվարդով, տնօրինականօք Տեառն եւ պատկերովք սրբոց, եւ ի գլուխ կաթողիկէից կառուցեալ զնշան սրբոյ խաչին (ԴԱՎ. 46)։

« 1588. Գաղութին Զետեղուիլը   |   1590. Շահաբաս և Հայերը »
© Gratun.org