Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1590. Շահաբաս և Հայերը

Այդ վերջին դիւրութիւնները զորս բառացի առաջ բերինք Դավրիժեցիէն կարծես հակասութեան մէջ կը գտնուէին առաջ պատմուած բռնութիւններուն հետ եւ իռօք ալ խառնակ զգացումներով տոգորեալ անձ մըն էր Շահաբաս։ Եթէ ուզենք այդ ընթացքին բացատրութիւն մը տալ, պիտի ըսենք թէ իր երկիրը շէնցնելու բուռն եւ յախուռն տենչն էր որ կը բորբոքէր իր միտքը, եւ հետեւապէս ուրիշ տեղ եղած առաւելութիւններուն նախաձեռնելով կուզէր զանոնք իր կողմը փոխադրել, եւ այս նպատակով անգութ բռնութիւններէ իսկ չէր քաշուէր։ Հայր աշխարհաշէն, օգտակար եւ զարգացուն տարր մըն էր, եւ որպէսզի նա իրեն համար աշխատի, ամէն դիւրութիւն կընծայէր իր երկրին մէջ, եւ ամէն բռնութիւն ալ կը գործածէր որպէսզի ուրիշն օգտակար չըլլայ։ Անհաւատալի ըլլալու չափ թոյլատու եւ քաղցր եղաւ անոր վարմունքը Հայաստանէ բռնութեամբ քշուած Հայերուն հետ, անգամ մը որ անոնք Պարսկաստան հաստատուեցան, որպէսզի սիրեն նոր բնակութիւննին եւ աշխատին անոր օգտին։ Ամէն մտերմութիւն եւ բարեացակամութիւն կը ցուցնէր, կայցելէր անոնց շինութեանց, մտերմաբար կը տեսակցէր եւ մանաւանդ Ջուղայեցւոց գլխաւորին խօճայ Սաֆարի տունը, գրեթէ իր իջեւանն էր, ուր կուտէր եւ կը խմէր անխտիր, եւ նոյն սէրը կը ցուցնէր Սաֆարի եղբօր Նազարի, եւ որդիներուն Մելիքի, Սուլթանամի եւ Սարֆրազի։ Հայերը ստէպ արքունիք ալ հրաւիրելով կը պատուէր, եւ իր նախարարներն ալ կը ստիպէր նոյնպէս ընել։ Հարկերը Հայերուն համար թեթեւացուցած էր։ Դատաստանները անոնց կը վճռէր, Պարսիկները զրկելով ալ։ Բնիկները իրենց ստացութիւններէն հանելով Հայերուն կը սեփականէր ամէն տեղ անխտիր եկեղեցիներ շինել կարտօնէր։ Հայոց մեծ տօներուն անոնց եկեղեցիներն ալ կերթար եւ անոնց ուրախութեանց կը մասնակցէր։ Ամէն ծիսական պաշտամունք հրապարակաւ եւ ազատօրէն կատարել կու տար, ինչպէս ջրօրհնէքը, կոչնակը խաչալամը, թափոր եւ հանդիսաւոր մեռելաթաղը (ԴԱՎ. 47)։ Շահաբասի ներքին նպատակը հետզհետէ արդիւնաւորեցաւ, զի բռնի աքսորմամբ գաղթած Հայերը, որ առաջ դառնալու մտածումով կօրօրուէին, սկսան այդ փափաքը կօրսնցնել, եւ մէկ կողմէն իրենց առեւտրական եւ արհեստական օգուտը, զիրենք կապեց երկիրին հետ, եւ տեղաւորուեցան նոր երկրին մէջ։ Շահաբասի այդ միտքը պարզօրէն կը բացատրուի այն խոսքերով զորս պատմիչը անոր բերանը կը դնէ, իբրեւ պատգամաւոր Պարսիկներուն պատասխան։ Մի վշտանայք եւ մեղադրէք զիս, զի եւս բազում ծախիւք, ջանիւք եւ հնարիւք հազիւ թէ կարացի բերել զնոսա յայս արխարհ, ոչ թէ վասն օգտի նոցա, այլ վասն օգտի մեր, զի ազգս մեր շինեսցի, եւ ազգն մեր յաւելցի (ԴԱՎ. 48)։ Միայն թէ Շահաբասի միտքն ու գործը տեւական չեղան, եւ շատ բան փոխուեցաւ իր նախնական գրութենէն։

« 1589. Ջուղայի Գաղութը   |   1591. Գաղութի Արկածներ »
© Gratun.org