Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1594. Ահռելի Սովը

Այդ անտանելի աղէտներուն ետեւէն հասաւ անմիջապէս ինչ որ անհրաժեշտ հետեւանքն էր, այսինքն ընդհանուր սովը։ Գրեթէ անսուաղ մնացին կայսերութեան բոլոր Ասիական գաւառները ի մէջ երկուց մեծ ծովուցն, Սեւ ծովէ եւ Միջերկրականէ շրջապատուած մասերը եւ աւելի սաստկութեամբ Հայկական գաւառները, ուր պատերազմներ, բռնի գաղութը եւ Ճեմալիք ձեռք ձեռքի տուած ամէն բան ապականած եւ ամէն կողմ անապատացուցած էին։ Սովին սկզբնաւորութիւնը կը գրուի 1606-ին, երբ տակաւին թոյլ էր եւ ոչ էր խիստ, 1607-ին սաստկացաւ 1608-ին շարունակեց, 1609-ին թուլացաւ, եւ հազիւ 1610 թուականին բարձաւ բնաւին ողորմութեամբն Աստուծոյ։ Իսկ սաստկութեան աստիճանը ցուցնելու համար բաւական ըլլայ յիշել որ ոչ միայն զշուն եւ զայլ անսուրբ կենդանի, այլ եւ զմարդոյ միս կերան մարդիկ (ԴԱՎ. 68)։ Բազմաթիւ մասնաւոր դիպուածներ կը պատմուին թէ ինչպէս մեռածները ոչ թաղէին, այլ ուտէին կամ թէ զկենդանի մարդս ըմբռնէին եւ ուտէին։ Օշականցի մը մարդ խաբելու, մորթելու եւ ծախելու առեւտուր էր ըրած։ Բջնեցի երեք կիներ մարդու կտորուանքներ եփելու վրայ բռնուեցան։ Կարնեցի չորս կիներ մարդ մորթելու վրայ յայտնուեցան, կուսակալի հրամանով սպանուեցան։ Սեբաստացի կիներ իրենց զաւակն իսկ կտրած ու կերած էին (ԴԱՎ. 65)։ Բաւական կը սեպենք ակնարկել այդ պժգալի եղելութիւնները, որպէսզի գոնէ ընդաղօտ գաղափար մը տուած ըլլանք ժամանակին տիրող անտանելի կացութեան վրայ։ Աւելորդ չըլլայ դիտել տալ, թէ սովին սաստկութեան տարիները, յելուզակներուն ալ աւելի կատաղութեան տարիներն էին։ Եւ չար է, մէկ կողմէն վատ օրինակը, միւս կողմէն վերահաս սովը, քրիստոնեաներէն ալ քանիները կը կատաղեցնէին, որ իբրեւ տեսանէին թէ այլազգիքն որպէս առնեն, ինքեանք եւս սկսան այսպէս առնել (ԴԱՎ. 63)։

« 1593. Ճէլալի Ելուզակներ   |   1595. Ճէլալիներու Զսպուիլը »
© Gratun.org