Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1596. Մրցակից Գործիչներ

Պատերազմներու եւ յելուզակներու եւ սովի անտանելի արկածներուն ժամանակը, պէտք էր օր Օսմանեան հայաբնակութեան կեդրոնը՝ հոգածութեան եւ խնամողութեան շարժէր, եւ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքները եւ մեծամեծները յորդորէր իրենց ազգայիններուն հսկելու եւ օգնելու։ Դժբախտաբար տարբեր ընթացքի մը հաւաստիքը կըծայէն մեզի մայրաքաղաքի Հայերը, անձնական վէճերով եւ խարդախ միջոցներով իշխանութիւնն ու ազդեցութիւնը իրարու ձեռքէ խլելու զբաղած։ Եկեղեցական դասակարգէն չորս անուններ են, որ հրապարակի վրայ կերեւին այս միջոցին, իւրաքանչիւրը իր աշխարհական կողմնակիցներն ունենալով, որոնց մէջ նշանաւոր անուններ չեն յիշուիր։ Յովհաննէս Կոստանդնուպոլսեցի մականունեալ Խուլ, անշուշտ ականջին ծանրութեան համար, ծնած Կ. Պոլիս 1554-ին աշակերտութիւնը եւ եկեղեցական աստիճանները մայրաքաղաքին մէջ ստացած, եւ հաւանաբար նոյն տեղ ալ եպիսկոպոս ձեռնադրուած Մելիքսեդեկի այն տեղ եղած ատեն 1599-ին (11. ԱՄՍ. 2)։ Գրիգոր Կեսարացի, ծնած Կեսարիա (ԹՈՐ. Ա. 294), թուականը անորոշ աշակերտած Սրապիոն Ուռհայեցի կաթողիկոսին (§ 1584) 1595-ին անկէ վարդապետական գաւազան առած (ԿԱԼ.78), Կեսարիոյ առաջնորդ եղած եւ Երուսաղէմի գործերուն մասնակցած է (11. ԱՄՍ. 3)։ Գրիգոր Դարանաղեցի, մականունեալ բուք (ՏԱՇ. 410), ծնած Կամախ 1576-ին, Աբեղայ ձեռնադրուած 1590-ին, միջոց մը Էջմիածինի մօտերը Սաղմոսավանք մնացած, ետքէն Բաբերդ եկած (ՍԱՄ. 203), վարդապետական գաւազան առած Սրապիոն Օձտեղացի վարդապետէն՝ Վահանաշէնի առաջնորդէն, 1603 մայիս 28-ին, որ յունիս 12 պէտք է ուղղուի, եթէ Հոգեգալստեան տօնն էր տուուչութեան օրը (11. ԱՄՍ. 51)։ Գարանաղեցին Բաբերդէն չէ կրցած Երեւան դառնալ, Շահաբասի հրամայած բռնի գաղութեան պատճառաւ (§ 1587), եւ խոյս տալով Կ. Պոլիս եղած է 1604-ին (ՏԱՇ. 410)։ Զաքարիա Վանեցի Գիշու որդի (ԹՈՐ. Բ. 288), կամ ընտանիքէն, ծնած Վան շուրջ 1570-ին, աշակերտած Վարագի մէջ Բարսեղ Աւանցցի վարդապետին, եւ վարդապետական գաւազան ստանալէ ետքը Կ. Պոլիս եկած, ուր 1603-ին կը գտնուէր ուսուցչութեան զբաղած Յակոբ Ուլնեցի եւ Մաղաքիա Եւդոկիացի վարդապետներուն հետ (11. ԱՄՍ. 65)։ Վանայ առաջնորդ էր եղած 1606-ին եւ 1608-ին մերժուելով (ԹՈՐ. Բ. 288), կերեւի թէ այս անգամ Էջմիածին է անցած, ուսկից Մելիքսեդեկի կողմէ նուիրակ կը ղրկուի, Ֆրանկստանին քրիստոնէից առհասարակ, եւ այս առթիւ Հռոմ ալ կերթայ (11. ԱՄՍ. 72)։ Յիշեցինք արդէն (§ 1581), թէ Մելիքսեդեկ Գառնեցի աթոռակից կաթողիկոս Կ. Պոլիս եկած էր 50000 ղուրուշի պարտքին դիմաց նպաստ հաւաքելու, երբ 1599-ին պատրիարքութիւնը ձեռք ձգեց Տիրատուր Սսեցի գահընկէց ընել տալով, բայց տարին չանցած նոյնը իրեն ալ պատահեցաւ (§ 1581

« 1595. Ճէլալիներու Զսպուիլը   |   1597. Կեսարացին ու Խուլը »
© Gratun.org