Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1598. Էջմիածին և Մելեքսեդեկ

Երբոր Կ. Պոլսոյ մէջ վերոյիշուած երեւէջները տեղի կունենային, Էջմիածինի անցուդարձն ալ լաւագոյն վիճակ չունէր։ Յայտնի է թէ բուն գահակալն էր Դաւիթ, որ յառաջագոյն եւ նախ էր լեալ կաթողիկոս քան զՄելիքսեդն, եւ աւուրբք եւ ալեօք եւս ծեր էր, նաեւ Դաւիթն էր օրհնեալ զՄելիքսեդն (ԴԱՎ. 155), բայց նա գաղթականութեան հետ Ասպահան էր գացած, եւ հոն կը շարունակէր մնալ։ Թէպէտ Շահաբաս զԴաւիթ աւելի ընդունէր քան զՄելիքսեդ այս վարջնոյս առանց իր կամաց Մուշկունէ ետ դառնալէն ցաւած (§ 1588), սակայն Մելքիսեդ յաջողած էր Էջմիածինի տիրանալ Ամիրգունայի եւ միւս պաշտօնակալաց պաշտպանութեամբ, քանի որ առաւել ձեռընթաց եւ բազմատուր էր դրամօք եւ այլ իրօք (ԴԱՎ. 161)։ Մելքիսեդ համարձակութիւն գտնելով Ամիրգունայի հովանաւորութենէն, գիրացեալ եւ ստուարացեալ եւ յօրացեալ յիշխանութեան միջի, ոչ կամէր լսել Դաւթի, զի ինչ ասէր Դաւիթ, զբանիւ նորա Մելքիսեդն ստունգանէր, եւ ոչ միայն այսչափ, այլեւ իրաւունքէ եւ հասոյթներէ ալ կը ղրկէր, մինչեւ որ Դաւիթ կը գանգատէր, որ եթէ ի բաց կացուցէր զիս յիշխանութենէ կաթողիկոսութեան, գոնեա տուր ինչ ոօր աւուր դարման պիտոյից պարէնի կերակրոց եւ զգեստուց (ԴԱՎ. 155)։ Դարանաղեցի Գրիգորի եւ Քանաքեռցի Զաքարիայի վկայութեամբ Աւետիս կաթողիկոս մըն ալ (§ 1582) կը գտնենք Աւետիս կաթողիկոս մըն ալ (§ 1582) կը գտնենք այս միջոցին Էջմիածինի մէջ, սակայն չենք գիտեր թէ ինչ դեր կը վարէր, եւ ինչ գործունէութիւն ունէր, քանի որ Դավրիժեցին ամէն մանր պարագաները եւ ամէն ներկաները յիշելով մէկտեղ, այս միւս աթոռակիցին անունն իսկ չի տար իր ընդարձակ պատմութեան մէջ։ Ի դէպ կը կարծենք ըսել, թէ Աւետիս, որ պարկեշտ եւ սրբասէր, խրատիչ եւ ուսուցող բնաւորութեան տէր անձ մը կը նկարագրուի (11. ԱՄՍ. 69), համակերպող ընթացք մը կը պահէր Մելքիսեդեկի հանդէպ, ոչ անոր անըարգութեանց մասնակցելով, եւ ոչ ալ ընդիմանալ համարձակելով, կամ իր իշխանութեամբ ճոխանալով։ Մելքիսեդեկի անկարգ ընթացքը, եւ աթոռէ հեռու Երեւանի մէջ բնակելով Էջմիածինի արդիւնքը իր լոյծ եւ ընդարձակ կեանքին գործածելը, քանիցս միաբաններու կողմէն իրեն երեսը խօսուեցաւ, սակայն Մելքիսեդ յօրացեալ եւ ստուարացեալ գոլով պետական իշխանութեամբ, ստունգանէր եւ անկուշէր զամենայն ասուցեալսն նորցին (ԴԱՎ. 153)։ Ասոր վրայ Կարապետ եւ Մարտիրոս եւ Յովհան եպիսկոպոսներ, երեքն ալ ի նոյն գեղջէն Էջմիածնի, ստիպուեցան Ամիրգունա խանին ամբաստանութիւն ներկայել, անոր անհաւատարիմ մատակարարութեան դէմ, եւ խանը առիթ գտաւ 60 թուման գանձել Մելքիսեդեկէ իբրեւ տուգանք, իսկ սրտամնաց լեալ Էջմիածինէ հեռացաւ, եւ Վրաստան քաշուեցաւ, ինչ որ հաճելի չեղաւ պետական իշխաններուն, քանի որ նուէրներու աղբիւրը կը ցամքէր։ Ուստի մեղադիրք եդեն Ամիրգունայի, որ այս անգամ ալ առիթ գտաւ եպիսկոպսներէն տուգանք գանձել, Մելքիսեդեկը բերել, եւ զանոնք հեռացնել, որոնցմէ Կարապետ Սեւան քաշուեցաւ, Մարտիրոս Ասպահան գնաց Դաւիթի մօտ, իսկ Յովհանի տեղը յիշուած չէ (ԴԱՎ. 154)։ Այդ եղելութեանց մէջ ալ Դավրիժեցին Աոետիսի անունը չի տար, եւ չենք կրնար ճշդել թէ ինչ դիրք կը պահէր նա Մելքիսեդեկի եւ միաբանութեան պայքարին մէջ։

« 1597. Կեսարացին ու Խուլը   |   1599. Հռիփսիմէի Նշխարքը »
© Gratun.org