Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1603. Երուսաղէմի Գործեր

Մինչեւ Գարանաղեցիին Կ. Պոլիս վերադարձը, նոր դիպուածներ տեղի ունեցած էին մայրաքաղաքի մէջ, եւ ինչպէս արդէն ըսինք, Յովհաննէս Խուլ յաջորդած էր Կեսարացին տապալելով երկրորդ անգամ պատրիարքական աթոռը գրաւել 1609-ին (11. ԱՄՍ. 4)։ Կեսարացին, ժիր եւ գործունեայ մարդ, գնաց ուրիշ կերպով օգտակար ընել իր ատենը։ Արդէն Կ. Պոլիս եկած էր Երուսաղէմի պարտքին համար, եւ պատրիարքութենէն ալ օգտուած էր այդ նպատակին, ուստի Եգիպտոս եւ Ասորիք եւ Միջագետք շրջելու ելաւ, եւ բաւական գումար հաւաքելով Երուսաղէմ գնաց, այնտեղի գործերը կարգադրելու։ Այդ ուղեւորութեան մէջ իրեն ընկերակից ունէր Մովսէս Տաթեւացի վարդապետը, նոյն ինքն ապազգային բազմարդիւն կաթողիկոսը։ Մովսէս բնիկ Սիւնեցի էր, Բաղք գաւառէն, Խոտանան գիւղէն, Սրապիոն Եդեսացի մեծ վարդապետին ու կաթողիկոսին աշակերտած էր անոր վերջին ատենները, եւ թերեւս Էջմիածինէ անոր մօտ մտած էր։ Շատ սիրուած ըլլալով 15 տարեկան աբեղայ եւ քահանայ կը ձեռնադրուի, եւ Սրապիոնի վաղահաս մահուանը վրայ Գրիգոր Կեսարացիին ձեռքին տակ կը զարգանայ, Եգիպտոս եւ Երուսաղէմ կրօնաւորական վանքերը կուսումնասիրէ, Ս. Յակոբեանց վանքին ալ կը ծառայէ, մեղրամոմը ճերմկցնելու արհեստը կը սովորի, եւ նորէն Կեսարացիին մոտ կը դառնայ անոր պատրիարքութեան ատեն, եւ Արեւելցիներու միջնորդութեամբ՝ վարդապետութեան աստիճան ալ կը ստանայ մեծ հանդիսիւ (ԴԱՎ. 219)։ Կեսարացին Մովսէսի հետ կը կատարէ վերջին շրջագայութիւնը, եւ 1610-ին Երուսաղէմ գալով, դիզեալ պարտքերը կը թեթեւցնէ որոնք 8000 ղրուշ եղած էին, կըսէ Դարանաղեցին, եւ թէ 600 ղրուշ ալ տարեկան հարկ կը ծանրանար, եւ ամէն օր 5 կարմիր խարճ կերթար պարտատերաց համար, այնպէս ոյ չետի շունչն էր հասէր վանքն Հայոց։ Կեսարացին՝ Դաւիթ պատրիարքին անկարացած ըլլալն ալ տեսնելով, անոր գործէ ձեռք քաշել կու տայ, եւ վանքին ու աթոռին մատակարարութիւնը կը յանձնէ Գրիգոր Պարոնտէրին, որ աբեղայ եղած ատենէն աթոռին վերակացուն եւ հոգաբարձուն էր, եւ գլխաւոր գործունեայ անձը (11. ԱՄՍ. 4)։ Այդ առթիւ պէտք չէ դաւիթը գահընկեց եղած նկատել, այլ միայն աթոռակցութեան ձեւը գործադրուած, Դաւիթին պահելով պատիւը, եւ Գրիգորին յանձնելով վարչութիւնը։ Գրիգորին նախընթացին գալով, բնիկ Գանձակեցի է եղած, Սպիտակաշէն գիւղէն եւ Վարդանեան ազգատոհմէն։ Տղայութեան ատեն թոնիր իյնալով անվնաս ազատելուն վրայ՝ ծնողքը ուխտած են զինքը Երուսաղէմի նուիրել, եւ անոնց վաղահաս մահուանէ ետքը ինքն Գրիգոր ուզած է անոց ուխտը լրացնել, եւ Երուսաղէմ եկած է 1581-ին նորահաս երիտասարդութեան ատեն։ Ժամանակ մը Երուսաղէմ մնալէն ետքը, շրջած է Հռոմ ու Սիս, եւ Երուսաղէմ դառնալով մատակարարութեան գլուխ անցած է, եւ ներքին գործունէութեամբ եւ արտաքին յարաբերութեամբ օգտակար եղած է աթոռին, եւ ամէնէն յարգուած եւ պատուուած եւ իբր միակ կարող անձը ճանչցուած (ԱՍՏ. Ա. 283), եւ այս է որ Կեսարացին ալ կը յորդորէ զայն գործի գլուխը անցնել։

« 1602. Գրիգոր Դարանաղեցի   |   1604. Պատրիարքական Բաժիններ »
© Gratun.org