Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1605. Էջմիածինի Գործեր

Կոստանդնուպոլսոյ եղելութիւնները այս կէտին ընդհատելով կանցնինք նկատի առնել Էջմիածինի մէջ աւելի ունեցած պատահարները։ Վերջին անգամ յիշեցինք Մելիքսեդեկի 1610-ին Զաքարիա Վանեցին Արեւմուտքի նուիրակ յղելը, եւ իր անունով Պօղոս Ե. պապին գրութիւն մը ներկայուած ըլլալը (§ 1601)։ Զաքարիայի նւիրակութիւնը երկու տարի տեւեց, եւ 1612-ին Կ. Պոլիս դարձաւ, եւ այնտեղ մնաց ու պատրիարք ալ եղաւ (§ 1604), ուստի դժուար է հաստատել, թէ Էջմիածին դարձած եւ Պողոս Ե. պապին նամակը Մելիքսեդեկի ներկայացուցած ըլլայ, ինչպէս կը յայտարարուի Մելիքսեդեկի կողմանէ 1613 մարտ 22 թուականով գրուած նամակի մը մէջ, որ պապական դիւանին մէջ կը գտնուի (ԱԶԱ. 122)։ Աւելցնենք որ յիշեալ թուականին Մելիքսեդեկ Էջմիածին ալ չէր, եւ կալանաւոր էր Շահաբասի ձեռքին տակ, ինչպէս պիտի տեսնենք, եւ պէտք է ըսել, թէ այս անգամ ալ Զաքարիա, իր նուիրակութենէն օգտուելով, Մելիքսեդեկի անունով եւ կնիքով երկրորդ գրութիւն մըն ալ ուղղած է Հռոմ, ինչ որ իրեն գիրքն եւ հետեւած ուղղութեան նպաստաւոր պիտի ըլլար։ Ոմանք ինչինչ կցկտուր յիշատակներու հիմնուելով կուզեն հաստատել, թէ Զաքարիա երկրորդ անգամ Հռոմ գացած ըլլայ 1613 մարտ 22-ին նամակը տանելու համար (11. ԱՄՍ. 73), սակայն այդ թուականին ոչ միայն Մելիքսեդեկ ազատ չէր պապին հետ թղթակցելու, այլեւ Զաքարիա ազատ չէր Կ. Պոլիսէ հեռանալու, ուր իբր պատրիարքը Կեսարացիին հետ մրցելու զբաղած էր, եւ զայն հեռացնելէ ետքը, Ասիակողման վիճակներուն վերակացութիւնը ստանձնելով՝ անոնց այցելութեան ելած էր։ Առ առաւելն տեղը մնալով, եւ յանուն Մելիքսեդեկի գիր մը յարմարցնելով, Հռոմ ղրկած է, որեւէ մէկու ձեռքով։ Հետեւաբար այդ երկրորդ գրութեան վրայ ալ կարեւոր գրուածի պէս չենք կրնար նայիլ։ Թող որ եթէ ուղղակի Մելիքսեդեկէ ալ բղխէր, կաթողիկոսական օգնականի մը եւ շահամոլ անձի մը գրուածը՝ չէր կրնար ունենալ այն պաշտօնական հանգամանքը, զոր հռոմէականք կը սիրեն անոր ընծայել (ԱՍՏ. 123)։ Իդէպ է այս տեղ յիշել, թէ 1611-ին Շահաբաս իր երկրակալութիւնը ընդարձակելու եւ Վրաց թագաւորութեան հետքերը ջնջելու նպատակով եկած էր Վրաստան, եւ պատերազմով կամ խարկանօք հեռացուցած էր անոնց իշխանները։ Կախեթի թագաւոր Թամրազ՝ Կովկասի լեռներն էր փախած, իսկ Տփխիսի թագաւոր Լաւասափ՝ գերի իյնալով սպանուած էր։ Թամրազի տղաները ներքինացուելով Պարսից գենին ծառայութեան անցած էին, իսկ անոնց մայրը՝ Մարիամ թագուհին, ուրանալ չուզելուն համար կտտամահ տանջանքներով նահատակուեցաւ (ԴԱՎ. 78-110)։ Օսմանեանք կարծեցին պատեհ առիթ գտնել Պարսից դէմ պատերազմը նորոգելու, եւ 1611 գարունին Գույուճու Մուրատ փաշա, մեծ եպարքոս եւ սպարապետ եւ Ճէլալիներու յաղթականը (§ 1595), Կ. Պոլիսէ մեկնեցաւ հզօր բանակով, եւ Թաւրիզի վրայ գնաց, իսկ Շահաբաս առանց դիմադրութիւն ցուցնելու՝ առաջարկեց հին հաշտութիւնը նորոգել, որպէսզի նոր տագնապով մը չի մատնուի, երբ ինքն Կովկասի կողմերը կը պատերազմէր, եւ ըստ այսմ խաղաղութեան նոր դաշնագիր կնքուեցաւ 1612էն վեց տարի պայամանաժամով, եւ Պարսիկներէն տարեկան ընծայ մը տրուելու պայմանով (ՉԱՄ. Գ. 579)։

« 1604. Պատրիարքական Բաժիններ   |   1606. Մրցակից Կաթողիկոսներ »
© Gratun.org