Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1606. Մրցակից Կաթողիկոսներ

Մարտիրոս Վաղարշապատեցի եպիսկոպոսը, որ Էջմիածինէ արտաքսուելուվ գացած էր (§ 1598), այնպիսի տխուր գոյներով ներկայացուց Մելքիսեդեկի եւ Էջմիածինի անխնամ եւ լքեալ վիճակը, որ Երեւանեցի եւ Ջուղայեցի մեծամեծներ, Դաւիթը բռնադատեցինեւ հարկեցին զնա գնալ յԷջմիածին, տիրել եւ հոգալ զշինութիւն նորա խոստանալով ալ թէ մեք օժանդակեմք քեզ յամենայն գործս եւ ի բանս։ Այս կերպով Դաւիթ, որ 1604-ի բռնի գաղութէն ի վեր Ասպահան կը մնար, 1613-ին սկիզբները դարձաւ եւ եկաւ եւ Էջմիածին հաստատուեցաւ Մարտիրոս եպիսկոպոսի հետ։ Հազիւ թէ զայն տեսաւ Մելիքսեդեկ ինքն ալ Երեւանը թողուց եւ Էջմիածին եկաւ, որպէսզի իրաւազուրկ չմնայ, սակայն նախանձ, ոխակալութիւն եւ հակառակութիւն բորբոքուեցան Մայրաթոռի մէջ (ԴԱՎ. 154), եւ նորէն Մէլիքսեդեկ զօրացաւ յինքն կորչեալ գրաւեց իշխանութիւն, եւ որք Մելքիսիդեանք էին՝ ի չմարդի կալեալ զԴաւիթ արհամարհանօք ունէին զնա։ Դաւիթ մահու չափ վշտացեալ, քանի որ Ամիրգունա կուսակալ Մելքիսեդեկը կը պաշտպանէր (§ 1598), պարտաւորուեցաւ նոյնինքն Շահաբասի դիմել որուն հետ լաւ յարաբերութիւն ունէր, եւ որ Վրաց պատերազմին պատճառով Գորի կը գտնուէր, ուր էր բանակին կեդրոնը (ԴԱՎ. 155)։ Շահաբաս լաւ ընդունելութիւն ըրաւ Դաւիթի, լսեց անոր գանգատը, եւ երբ լսեց թէ Սմսակ սաթան Խալիֆան է (§ 1601) Դաւիթը նեղողը, որուն դէմ արդէն ինքն հակակրութեամբ լեցուած էր, միտքը դրաւ առիթէն օգտուելով զայն նեղը դնել։ Այդ եղելութեանց կարգին Դավրիջեցին միւս աթոռակիցին՝ Աւետիսի, ոչ միայն ինչ դեր վարելը չի պատմեր, այլ անունն իսկ չի յիշեր։ Թէպէտ մենք չենք ուզեր Գարանաղեցիին եւ Քանաքեռցիին յիշատակութեանց հակառակ Աւետիսի գոյութիւնը ուրանալու չափ յառաջել, սակայն չենք ալ կրնար Դավրիժեցիին լռութեան վրայ զարմանքնիս զսպել։ Միակ բացատրութիւն կը գտնենք այն պարագային վրայ, թէ Աւետիս Դաւիթի ու Մելքիսեդեկի կամքին դէմ անկարգութեամբ եւ հակառակ կաթողիկոս եղած էր, ինչպէս Գարանաղեցին ալ կը խոստովանի (11. ԱՄՍ. 69)։ Իսկ այս վերջին եղելութեանց պահուն, այսինքն 1612-ին, Դաւիթի եւ Մելքիսեդեկի միասին Էջմիածին գտնուած ատեն, թերեւս Աւետիս արդէն հեռացած էր անկէ, վասնզի նոյն միջոցներուն նա գտնուած է Ամիդ (ԹՈՐ. Բ. 289), եւ քիչ ետքն ալ 1613-ին գացած է Երուսաղէմ՝ Ջուղայեցի եւ ուրիշ մեծամեծներու հետ, ուր եւ եպիսկոպոսական աստիճան է առած Գրիգոր Պարոնտէրին, որ Երուսաղէմի աթոռին Վարչութեան գլուխը կը գտնուէր (11. ԱՄՍ. 69)։ Ամենայն հաւանականութեամբ միեւնոյն 1613 թուականն ալ Դաւիթ Մերտինցիին վախճանած տարին է (ԲԱՌ. 52)։

« 1605. Էջմիածինի Գործեր   |   1607. Շահաբաս և Էջմիածին »
© Gratun.org