Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1607. Շահաբաս և Էջմիածին

Շահաբասի կեանքին ամենէն նկարագրական պարագաներէն մէկն է, կերպ կերպ կերպարաններու ներքեւ ծպտելով, առանց ճանչցուելու ժողովրդական խաւերու մէջ մտնել, եւ իր գործերուն նկատմամբ եղած կարծիքները եւ դիտողութիւնները հարցնել եւ ըսել ու իմանալ։ Շատ մը զուարճալի եւ հետաքրքրաշարժ դիպուածներ կը պատմուին իր վրայ այս մասին, ուսկից քանիներ Դավրիժեցին եւ Քանաքեռցին իրենց պատմաութեանց մէջ առաջ բերած են։ Շահաբասի հետաքրքրութեան առարկայ եղող կետերէն եւ գլխաւորներէն մին էր, թէ ինչո՞ւ իր Պարսկաստան փոխադրած Հայերը, իր կողմէ այնչափ պաշտպանութիւն ու դիւրութիւն տեսնելէ, եւ բարօրութիւն ու արդիւնաւորութիւն վայելելէ ետքն ալ (§ 1590), տակաւին իրենց Հայաստանին կը փափաքին, ուր պիտի չգտնէին Պարսկաստանի մէջ ունեցած վայելքնին։ Իրօք ալ այս միտքը ունէին ոչ միայն տգէտք եւ աննշանք ոմանք, այլեւ նշանաւորք եւ գիտունք (ԴԱՎ. 151)։ Իր յանծանօթս պտոյտներուն մէջ այդ բանին գաղտնիքը իմանալ ուզենալով, քահանաներէ ու պառաւներէ, եւ նոյն իսկ բարեկեցիկներէ լսած էր, թէ Հայր չի կրնար դատուիլ Էջմիածինի կաթողիկէէն եւ Լուսաւորչի Աջէն, որ իրեն համար օրհնութեան աղբիւրներն են։ Եւ այս պատճառով միտքը դրած էր ոչ միայն Աջը Ասպահան բերել տալ, այլեւ Էջմիածինի տաճարը քակել տալով քարերը փոխադրել, եւ Ասպահանի մէջ վերաշինել, որպէսզի այլեւս Հայաստանի վրայ չմտածեն, եւ աւերեսցի աշխարհն Հայոց, եւ շինեսցի աշխարհն Պարսից (ԴԱՎ. 150)։ Ըսող եղած է թէ Դաւիթ կաթողիկոսն ալ զայս բանս եւս ասացեալ է առաջի շահին (ԴԱՎ. 156)։ Ըսեր է կամ ոչ, Շահաբաս ուզեց օգտուիլ Մելքիսեդեկի դէմ եղած գանգատէն, եւ առ այժմ գոնէ Աջը Էջմիածինէ հանել։ Անգամ մը երբ Նոր-Ջուղայի մէջ խոջայ Նազարին հետ կը պատէր, անոր կը յայտնէ թէ այսինչ տեղ պիտի փոխադրէ եւ վերաշինէ Էջմիածինի կաթողիկէն։ Նազար հազիւ թէ Մայրտաճարը քակելու միտքը կը հեռացնէ ըսելով, թէ շահին քարեր չեն պակսիր իր խորհուրդին կատարման, մինչեւ իսկ ոսկիէ կամ արծաթէ տաճար մը կրնայ կանգնել (ԴԱՎ. 153), եւ թէ քարերը տեղափոխելու պէտք չկայ։

« 1606. Մրցակից Կաթողիկոսներ   |   1608. Մելքիսեդեկի Արկածները »
© Gratun.org