Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1614. Անդրէաս Ագուլեցի

Շահաբաս կը սիրէր ամէն կողմ համակրական ցոյցեր տեսնել, ուստի ժողովուրդն ալ կրցածին չափ հանդէսներ կը պատրաստէր անոր գալուն կամ անցնելուն, բոլոր ժողովուրդը մեծով ու պզտիկով զայն կը դիմաւորէր, զարդարուն զգեստներով, ծաղիկներով եւ մրգեղէններով զինքը կը պատուասիրէր, բուրումներ կը ծխէր, իսկ գուսաններ եւ երգեցողներ արուեստական նուագարաններով կը նուազէին եւ ընտրեալ վայելչահասակ ու գեղեցկատես երիտասարդներ եւ աղջիկներ զգինին ոսկի բաժակաւ մատուցանէին շահին։ Եկեղեցական դասակարգն ալ շուրջառ եւ շապիկ հագած, խաշալամ եւ աւետարան բարձրացուցած, խնկօք եւ մոմեղինօք, զանգակով եւ ծընծղայիւք եւ երգելով գնային մինչեւ որ շահը հասուցանէին յիւր իջեւանն։ (ԴԱՎ. 274) Ագուլիս հասած ատենն ալ այդ ամէնը կատարուեցան, ուր դպրատան վերակացու եւ ուսուցիչ էր Անդրէաս Ագուլեցի երիտասարդ եւ ուսեալ քահանայ մը։ Ինչպէս կըլլայ, Շահաբաս կը դիտէ զի ածիլեալ էին կուլակք մանկանցն, եւ միտքը կը դնէ թէ ասիկա նպատակով ըրած են, որ տղաքը տգեղացնեն, որպէսզի չըլլայ թէ ինքն հաճեալ ի նոսա առնիցէ ի նոցանէ, ինչ որ կը ցուցնէ թէ այսպիսի բաներ ալ կընէ եղեր։ Կուլակ ըսուածը եկեղեցականներուն գագաթին վրայ, աւելի կամ նուազ մեծութեամբ ածիլուած բոլորակ մասն է, որ Լատիններու հետեւողութեամբ սկսած է գործադրուիլ, երբ ձեռնադրութեան մաշտոցին փոփոխութեամբ՝ խուզումն հերաց արարողութիւնն ալ մտած է Հայոց մէջ, թէպէտ ոչ միշտ եւ ոչ ամէն տեղ գործադրուած։ Ընողը գտնելու համար տղոց վերակացու քահանան հարցուփորձի կենթարկեն, եւ նա ուրիշը ձեռք չտալու համար ինքզինքը կամբաստանէ։ Ասոր վրայ կը բանտարկեն, եւ կրկին կը հարցուփորձեն, բայց իրմէ զատ ուրիշ մը չցուցնելու համար, գետինը տարածելով սաստիկ կը գանակոծեն, եւ ուրացութիւն կառաջարկեն գլխապարտութենէ ազատելու համար։ Անդրէասի յանձն չառնելուն վրայ երկար կը փորձեն սպառնալիքներով եւ խոստումներով, միջնորդութիւններ ալ ընդունելի չեն ըլլար, նոյնիսկ չի լսուիր Ցղնացի խօջա Անձրեւի կնոջ աղաչանքը, որում մայր էր ասացեալ շահն։ Վերջապէս մահուան վճիռը արձակեց Շահաբաս, եւ ամբոխով տարին Անդրէասը կատարման տեղը, ուր շատեր, եւ նոյն իսկ երիտասարդ քահանային ծնողքը, զինքը արիութեան կը յորդորէին։ Հոն ալ շատ մը սպառնական եւ ահացուցիչ ձեւերէ ետքը, վերջապէս պատառեցին գորովայնն եւ ծակեալ զջիլս սրունից ոտիցն պարանով գլխիվայր կախեցին, ուր կենդանի մնաց մինչեւ ի մուտս արեւուն, եւ կախաղանի վրայ հոգին աւանդեց 1617 նոյեմբեր 18-ին, որուն համեմատ տրէ 10 ամսաթիւը հաստատուն տոմարով է գրուած։ Մարմինը պահմը անթաղ թողուելէ ետքը, քրիստոնեայք արտօնուեցան վերցնել, եւ թաղեցին Ագուլիսի մէջ Խցաձորի եկեղեցւոյ բակը (ԴԱՎ. 277)։

« 1613. Շահաբաս և Դաւիթ   |   1615. Մովսէս և Պօղոս »
© Gratun.org