Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1615. Մովսէս և Պօղոս

Երեք ամիսի չափ Անդրէաս քահանայի նահատակութենէն, եւ դեռ ձմեռնային եղանակը չէր անցեր, որ է ըսել 1618 փետրուարի մէջն էր, եւ Շահաբաս ալ տակաւին Ագուլիսի կողմերը կը գտնուէր, երբ խօսակցութեան կարգին, քրիստոնէից թշնամի Ագուլեցի Շահռուզ բէկ, կը յիշէ թէ Անդրէասի ըրածը Տաթեւ գտնուող Մովսէս վարդապետի թելադրութեամբ եղած է, եւ թէ Աստապատ գտնուող Պօղոս վարդապետ մըն ալ միեւնոյն ուղղութեամբ կը գործէ, Շահաբաս իսկոյն կը հրամայէ երկուքն ալ ձերբակալել եւ բերել։ Մովսէս վարդապետ Տաթեւացին յիշած ենք արդէն (§ 1603), որ Կեսարացի Գրիգորի 1611-ին երկրորդ անգամ Երուսաղէմէ Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան գալուն միասին եկած էր, եւ 1612-ին անոր Կեսարիա քաշուած ատեն (§ 1614) անկէ բաժնուած էր, իր հայրենիքին մէջ աշխատելու համար։ Մովսէս Տիարպէքիրի մէջ իր առաջին վարդապետին Սրապիոն կաթողիկոսի գերեզմանին այցելէ, եւ Վան ու Թավրիզ հանդիպելէ ետքը, Տաթեւ եկած եւ այնտեղ նոր վանական կեանք եւ գործունէութիւն հաստատելու կաշխատէր (ԴԱՎ. 219), ուրկէ ստացած է Տաթեւացի մակդիր անունն ալ, որով սովորաբար կը կոչուի, թէեւ բնիկ Խոտանանցի էր, Սիւնեաց աշխարհէն (ԴԱՎ. 217)։ Մովսէսի գլխաւոր նպատակներէն մին ալ էր գիւղեր եւ քաղաքներ պատելով քարոզել եւ խրատել, եւ բարոյական ու քրիստոնէական կենցաղ վերարծարծել, որ իսպառ ինկած եւ աղաղուած էր ժամանակին ձախորդութիւններուն եւ եկեղեցականութեան անկումին պատճառով։ Սոյն նպատակի համար գլխաւոր տեղեր դպրատուններ կը բանար, եւ շրջականերէն ալ տղաքներ կը հաւաքէր եւ ուսուցիչներ կը կարգէր, ինչպէս եղած էր Ագուլիս դպրոցն ալ (ԴԱՎ. 273), որուն վերակացուն էր Անդրէաս նահատակ քահանան (§ 1614)։ Այս աշխատութեան կակնարկէր Ագուլեցի Շահռուզը՝ Մովսէսի վրայ խօսելով։ Անոր համանման կերպով աշխատող մըն էր Պօղոս վարդապետն ալ, բնիկ Մոկացի, Բար գիւղէն, Վարագայ վանքը Կարապետ Ձագ վարդապետի աշակերտած, եւ անկէ ետքը ինքզինքը քարոզութեան նուիրած, նոյն իսկ Թավրիզ քաղաքի մէջ ժամատուն բացած, եւ եկեղեցիներ նորոգելու աշխատած։ Գողթան գաւառին վրայ առանձինն ջանք էր թափած, ուր մեծ հռչակ հանած էր Ցղնայի առաքելաշէն եկեղեցւոյն փակեալ դուռներուն հրաշալի բացումովը (ԴԱՎ. 204)։ Իր շրջագայութեանց մէջ ժամանակ մըն ալ Աստապատ մնացած էր, ուր Աւետիքը գող կրօնաւորներուն սպանութիւնէն ետ կեցուց(§ 1599), եւ անկէ ետքն ալ միշտ լծակից եւ աշխատակից եղաւ Մովսէս Տաթեւացիին՝ քարոզութիւնը ընդարձակելու եւ դպրոցներ բանալու ձեռնարկին մէջ, ինչպէս յանուանէ կը յիշուին Շոռոթի եւ Աստապատի դպրոցները (ԴԱՎ. 273)։ Այս երկուքն էին որոնց ձերբակալման հրամանը տուաւ Շահաբաս։

« 1614. Անդրէաս Ագուլեցի   |   1616. Տուգանքի Վճարումը »
© Gratun.org