Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1617. Մէլիքսեդեկ Հարկահան

Այս կերպով տարօրինակ կացութիւն մը սկսաւ Մայրաթոռի մէջ 1618-էն սկսելով, երբ Մելիքսեդեկ նոր յանձնառութեամբ կաթողիկոսութեան տիրացաւ։ Գրեթէ երկու տարի էր որ Դաւիթ Էջմիածինէ Գորի մեկնած էր (§ 1613), եւ անկէ ալ Ասպահան քաշուած, եւ Մելիքսեդեկ կալանաւորուած, որով անտէրունջ կը մնար Մայրաթոռը։ Հաւանաբար այդ կացութիւնն էր որ Ամեզեցի Մելքոն դպիր 1617-ին գրած աւետարանը կը նշանակէր ի յանհայրապետութեան ժամանակի ազգիս Հայոց (ԹՈՐ. Բ. 418)։ Այս անգամ տէր մը կը ստանար, բայց աւելի բռնաւոր եւ կեղեքիչ հարկահան մը, որ ոչ Մայրաթոռ կը նստեր, եւ ոչ Մայթոռ կը հոգար, այլ թափառական ուր որ Հայ կը գտնուէր կամ ուր տեղէ դրամ շորթելու յոյս ունէր՝ հոն կը դիմէր՝ իրեն հետ ունենալով պետական պաշտօնէից եւ զինուորաց խումբ մըն ալ, որոնք մէկ կողմէն իրենց ծախքովը ծանրանային ի վերայ ժողովրդեանն, եւ կաթողիկոսին ակնարկին վրայ ով ալ ըլլար, եպիսկոպոս թէ աբեղայ երէց թէ աշխարհական, կախէին յոտիցն եւ բրածեծ առնէին, մինչեւ ըստ կամաց իւրեանց առնուին դրամս (ԴԱՎ. 167)։ Դավրիժեցին Ղուլեր, այսինքն է Քուլլեր, որ է ստրուկներ կը կոչէ Մելիքսեդեկի հետեւորդ խաժամուժը, իբր պետական ծառաներ, որոնք անոր հետ շրջելով իրենց զուարճութեան եւ քսակին կաշխատէին, եւ ոչ Մելիքսեդեկի հասոյթին, այնպէս որ երբ Մելիքսեդեկ արդէն 800 թուման վճարած եմ կըսէր, Շահաբաս կը յայտարարէր, թէ եւ ոչ մի փող չէ հասեր իրեն։ Մելիքսեդեկ դրամ հաւաքելու նպատակով ոչ միայն անասելի բռնութիւններ կատարելու չէր խըղճեր, այլեւ բազում անկարգութիւնք եւ օրինազանցութիւնք կաշառքով կը ներէր համարձակ, ինչպէս են, անարժանից ձեռնադրութիւն եթէ եպիսկոպոսաց եւ եթէ քահանայից, վանքերու վիճակները մէկէն կտրել եւ միւսին շնորհել, կնաթողութիւն, երկակնութիւն, ամուսնութեանց համարձակ հրաման, եւ որ սոցին նման բազում անկարգութիւնք. Մելքիսեդեկ մինակ ալ չէր այդ գործերուն մէջ, այլ իր եպիսկոպոսներն ալ թեւ թեւ ելած, նոյնը կը գործէին մանր քաղաքներու եւ գիւղերու մէջ, մինչ ինքը իրեն պահած էր գլխաւորները Ասպահան, Թաւրիզ, Նախիջեւան, Երեւան, Տփղիս, եւ այլն (ԴԱՎ. 170)։ Երբ առաջին տարին լրացաւ 1619,ին, Շահաբաս հարիւր թումանը գանձելու պաշտօնով Զիալ, Ասաթ, Չրաղ եւ Բեհրամ բէկերը ղրկեց Մելքիսեդեկի վրայ, որ չի կրցաւ պահանջը վճարել, եւ այս չորսն ալ աւելցան Մելքիսեդեկի վրայ, եւ նստէին ի վերայ կաթողիկոսին ծառայիւք եւ երիվարօք իւրեանց. եւ զամենայն պիտոյս իւրեանց՝ զկերակրոց եւ զայլ կարեաց ի կաթողիկոսէն առնուին (ԴԱՎ. 169), եւ զկենցաղավարութիւնս իւրեանց զեղխութեամբ եւ շռայլութեամբ վարէին, այնպէս որ կաթողիկոսին հաշուոյն փոխառութիւններ կընէին յոլովակի յայլազգեաց, եւ այս պարտքերն ալ հարիւր թուման մուքաթային կամ տարեկան հարկին վրայ կը բարդուէին (ԴԱՎ. 171)։ Շուրջ վեց տարուան ժամանակամիջոց մը պիտի հաշուենք այդ եղկելի կացութիւնը 1618-էն մինչեւ 1624։

« 1616. Տուգանքի Վճարումը   |   1618. Աւետիսի Վախճանը »
© Gratun.org