Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1620. Մեծ Անապատի Գործիչներ

Շուտով կը հռչակուի Մեծ-Անապատին համբաւը, եւ ամէն կողմէ աշակերտներ եւ գործակիցներ կը հաւաքուին Սարգիսի եւ Կիրակոսի շուրջը, եւ մինչեւ իսկ անուանի արք, վարդապետք, եպիսկոպոսք եւ քահանայք, եկին եւ յարեցան ի նոսա։ Այս կարգին յիշատակութեան արժանի են Պօղոս Մոկացի եւ Մովսէս Տաթեւացի վարդապետներ, որոնց արդիւնաւոր գործունէութենէն եւ արկածներէն ինչինչ պատմած ենք (§ 1615), եւ ինչինչ ալ տակաւին պիտի պատմենք։ Ասոնք առանց իրենց քարոզչական շրջագայութիւնները դադրեցնելու, Սարգիսի եւ Կիարկոսի մեծ օգնականներն եղան, դուրսէն նպաստներ հասցնելով խորհուրդներ տալով եւ ուսուցչութիւն ընելով ու ատեն ատեն Մեծ-Անապատը քաշուելով եւ անապատական կեանքի հետեւելով։ Անապատին հիմնարկողներուն կարգին պիտի յիշենք նաեւ ոչ-կրօնաւոր մէկ մը, Ջուղայեցի Հախնազարի որդի Հայկազն իշխանը, որուն անունը անգամ մը տուինք(1616), եւ զոր զինուորական քաջութեանը համար Շահաբաս շատ սիրեց, եւ կացոյց զնա իշխան երկրի, հանել ի պատիւ մեծութեան (ՀԱՅ. 619)։ Հաւանաբար Հայկազնի իշխանութեան սահմանը Սիւնեաց երկրին կողմ էր, որ դիւրութիւն ունեցաւ պաշտպան կանգնիլ Սարգիսի հաստատութեան, եւ ինչպէս անապատին աշակերտներէն Ներսէս Մոկացի կը վկայէ, անապատի սիւն լինէր գրգէր, գթով հայրական (ՀԱՅ. 619)։ Հարկաւ Հայկազնի պաշտպանութեան շնորհիւ էր, որ Մելիքսեդեկ երբ միւս վարդապետները կը հալածէր, Սարգիսի գործին չկրցաւ երբեք արգելք դնել։ Անապատի աշակերտներուն մէջ նշանաւորագոյն եղաւ Ներսէս Մոկացի վարդապետը, Մոկք գաւառի Ասկնջաւս գիւղէն, Բեղլու մականունեալ, որ է Պեխաւոր զի մեծ էր բեղն (ԴԱՎ. 30), յառաջագոյն Ամրտօլու Բարսեղ Գաւառցիին աշակերտած (§ 1504), եւ Անապատի մէջ ալ զարգանալէն ետքը, պահ մը նոյնտեղ ուսուցչութիւն ըրած, եւ անկէ մեկնելով նոր անապատ մը հաստատած է Լիմ կղզիին մէջ, որ շատ բարգաւաճ եղաւ Ներսէսի առաջնորդութեան ներքեւ, իսկ անոր 1627-ին վախճանելէն ետքը իրեն յաջորդած է Ստեփանոս Մոկացի, նա ալ Անապատի աշակերտութենէն։ Ստեփանոսի օրով Լիմայ միաբաններուն տարապայման աճելուն համար, մաս մը բաժնւած եւ Կտուցի մէջ նոր անապատ մըն ալ հաստատած են (ԴԱՎ. 191)։ Անապատի միաբաններէն են նաեւ, Թովմաս Տաթեւացի՝ որ ետքէն Շամախու վիճակին եպիսկոպոսն ու առաջնորդն է եղած, Կարապետ Վաղարշապատեցի եպիսկոպոսը՝ որ Էջմիածինէ վտարուելով Սեւան ապաւինած էր (§ 1598) եւ անկէ Մեծ-Անապատ քաշուեցաւ Արիստակէս Շամրեցի՝ որ Սարգիսի մահուանէ ետքը Մեծ-Անապատին առաջնորդն եղաւ. Արիստակէս Բարկուշատցի՝ որ Տանձափարախի անպատին հիմնադիրն ու առաջնորդն եղաւ. Դաւիթ Շաքոռեցի՝ Ղարամանենց ազնուական տունէն՝ որ Չարեքագետի Անապատը հիմնեց եւ վիճակին եպիսկոպոսնե եղաւ. եւ այլք բազումք եւ յոլովք, որոնք այնու աւելի արդիւնւոր եղան, որ Անապատի մէջ վարժուելէն ետքը, բարեկարգութեան գործը ընդարձակեցին, եւ յայլուրեք գնացեալ շինեցին անապատս եւ վանօրայս (ԴԱՎ. 192)։

« 1619. Սարգիս Պարոնտէր   |   1621. Մեծ-Անապատին Կանոնները »
© Gratun.org