Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1628. Աթոռի Ձգտումներ

Յովհաննէս Խուլ որ լատինամիտ ուղղութեան գլուխ էր կանգնած, 1600-ին, 1609-ին եւ 1613-ին պատրիարքն աթոռը գրաւած էր, եւ անգամ մըն ալ 1612-ին զայն թողած էր իր աջակից եւ գործակից Վանեցիին. իսկ Կեսարացին ալ նոյնպէս երեք անգամ պատրիարքութեան տիրացած էր 1601-ին, 1611-ին եւ 1615-ին, այս զանազանութեամբ՝ որ անգամ մը ինը տարի կրցեր էր մնալ, մինչ իր հակառակորդներուն իշխանութիւնները միշտ վաղանցուկ եղած էին։ Վերջին պահուն ալ ինքն էր նորէն աթոռին տէրը, ուսկից այնչափ ուժգնութեամբ կը յանդիմանէր Մելիքսեդեկ աթոռակից կաթողիկոսը (§ 1625), որ արտաքին զօրութեամբ բուն գահակալ Դաւիթը զրկելով եւ լռեցնելով՝ բռնապետական կաթողիկոսութիւն վարած էր, եւ տակաւին վարելու կը հետապնդէր։ Ինքն Մելիքսեդեկ ալ իր յոյսը լատինամոլներու վրայ գրած անոնց կողմը կը հակէր, եւ հեռուէն հեռու Խուլին եւ Վանեցիին հետ կընկերշակէր, թէպէտ 1600-ին Խուլը եղած էր զինքն Կոստանդնուպոլսոյ աթոռէն տապալողը (§ 1596)։ Գրիգոր Դարանաղեցին, որուն ուղղութիւնը Խուլին ու Վանեցիին, համաձայն չէր, ասով մէկտեղ անոնց միացած էր 1612-ին, զայրանալով Կեսարացիին կասկածոտ եւ բռնական ընթացքէն, եւ անկէ օգուտ ալ քաղած էր պատրիարքական հասոյթներու վայելքին մասնակցելու, 1612-ին Անատօլու փարաքանտա վիճակներուն, ու 1613-ին Ռումէլիի վիճակներուն վրայ վերակացու նշանակուելով (§ 1604)։ Սակայն վերջնապէս չկրցաւ լատինամոլ ուղղութեան հետ հաշտուիլ, ուստի Կեսարացիին վերջին զօրանալէն ետքը՝ բաժնուեցաւ Խուլին եւ Վանեցիին ընկերակցութենէն, եւ երկրորդ անգամ Կ. Պոլիսէ մեկնեցաւ եւ Երուսաղէմ գնաց, ուխտի եւ հանդարտութեան նպատակով։ Այդ ուղեւորութեան թուական կը գրուի 1616 տարին (11. ԱՄՍ. 11), Աստուածաշունչի յիշատակարանին մէջ ալ (ԴՐՆ. ) այդ երթին ակնարկելով կը գրէ, թէ զերծաք ի յանզերծանելի վտանգիցն եւ գնացաք յԵրուսաղէմ։ Իսկ այդ վտանգները որոնց համար կը գրէ, թէ ոչ գիր կու տան, եւ ոչ լեզու ճառել ոք կարէ, պատրիարքական աթոռին շուրջը տեղի ունեցած պայքարներու վրայ իդէպ է իմանալ (§ 1604), որոնցմէ խորապէս զզուած կերեւայ։ Այլ թէ Երուսաղէմ ինչչափ մնաց որոշ չէ։ Երեք ամ շրջեցաք, կըսէ, աստ եւ անդր, եւ ոչ գտաք ուրեք հանգիստ, եւ դարձեալ եկաք այլ աստէն, որ է, ըսել թէ 1619-ին Կոստանդնուպոլիս եկած է ուր եւ շարունակած է իւր Աստուածաշունչի ընդօրինակութիւնը։

« 1627. Կաթոլիկ Առումներ   |   1629. Առաջին Թեմակալներ »
© Gratun.org