Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1631. Մելիքսեդեկ և Մովսէս

Մելիքսեդեկը թողուցինք իր բռնակալ եւ հարկահան կաթողիկոսութեան (§ 1617), եւ իր հարկապահանջ պտոյտներուն մէջ, որոնք սակայն արդիւնաւոր չէին ըլլար, վասնզի ամէնքին ձանձրացան եւ սրտիւ լքին զկաթողիկոսն, եւ թէպէտ ինքն Մելիքսեդեկ եւ իրեն հետեւորդները առանց իրաւանց կեղեքեալ կողոպտէին զժողովուրդն, սակայն հաւաքածնին ոչ լինէր բաւական ծախուց իւրեանց անգամ, իսկ պետական 100 թումանի տարեկանը ամյամէ ապառիկ մնալով հասած էր մինչեւ ցվեցհարիւր թուման, որոնց վրայ կաւելնային փոխառութեանց պարտքերը, զոր ի պարտատուացն առեալ էին վասն կարեաց զուելոյն եւ ինքեանց (ԴԱՎ. 171)։ Կը յիշուի թէ այդ վարանմանց միջոցին, Մելքիսեդեկ նամակ մը գրած է Գրիգոր ԺԵ. պապին, 1622-ին, եւ անոր մահուան լուրը առնելուն երկրորդ նամակ մը փութացուցած է Ուրբանոս Ը. պապին 1623ին (ՏԱՇ. 111), որոնց մէջ անշուշտ պէտք եղած շողոքորթ լեզուն գործածած կըլլայ, բայց նպատակը տագնապալից վիճակին նպաստ մը ակնկալելն եղած է։ Մելքիսեդեկ այդ կողմէ ալ յաջողութիւն մը չտեսնելով վերջին յուսահատութեան մէջ կորոշէ կաթողիկոսութեան հետ պարտքն ալ ուրիշի մը փոխանցել, եւ եթէ հարկ ըլլայ գաղտնի կերպով Պարսից տէրութենէն դուրս ելլելով տագնապէ ազատիլ, եւ Օսմանեան գաւառներուն մէջ կաթողիկոսութիւնը վարել եւ շահեցնել։ Այդ առթիւ իր միտքը կը դարձնէ Մովսէս Տաթեւացիին վրայ, ուսկից հարկաւ կը յուսար առձեռն գումար մըն ալ ստանալ իր միտքը գործադրելու համար։ Մովսէսի վրայ խօսեցանք, երբ Պօղոս Մոկացի վարդապետին հետ տուգանքի ենթարկուեցան Շահաբասէ (§ 1616)։ Իսկ անկէ ետքը յիշեցինք իր քարոզչական շրջագայութիւնները եւ եկեղեցաշէն ձեռնարկները եւ ժողովրդական հոգածութիւնները, միշտ Պօղոսի հետ համամիտ եւ գործակից, որ քան զինքն երիցագոյն էր։ Ինչպէս նաեւ պատմեցինք Սարգիս Պարոնտէրի կրօնաւորական ձեռնարկին ըրած օժանդակութիւնները (§ 1620)։ Երբոր Մելքիսեդեկ 1618-ին թագաւորական հրովարտակով եւ 100 թուման տուրքի պայմանով կաթողիկոսութիւնը ձեռք առաւ, Պօղոսի դէմ գործած բռնութիւնները (§ 1623) Մովսէսի դէմ ալ փորձեց, միայն թէ անոր չկրցաւ հրամայել իր վիճակէն դուրս ելլալ, զի Մովսէս Սիւնեցի էր Էջմիածինի վիճակէն, եւ ոչ Մոկացի Աղթամարի վիճակէն։ Մովսէս աւելի կտրուկ միջոց մըն ալ գործածեց, ու զիւր փիլոնն եւ զգաւազանն եւ զխալիչէն որ է գորգը, ծրարեց եւ Մելքիսեդեկին ղրկեց ըսելով, Մենք լռեալ դադրիմք ի քարոզելոյ, եւ ընդ այդ եթէ իցէն մեղք ինչ, դու տացես զպատասխանի Աստուծոյ։ Մելքիսեդեկ ամչցաւ, իր խորհրդակիցներն ալ զինքն համոզեցին, եւ գաւազանն ու միւս իրերը Մովսէսի դարձուց, եւ ետ հրաման քարոզութեան։ Այդ եղելութեան թուական կրնանք նշանակել 1620 տարին, երբ Պօղոս բռնադատեալ Մեծ-Անապատ էր քաշուած (§ 1623)։ Մելիքսեդեկ որչափ ալ պաշտօնապէս թոյլ տուաւ Մովսէսի իր քարոզութիւնները շարունակել, սակայն ի նենգելոյ ոչ դադարեց եւ հանապազ հարստահարէր եւ զրպարտէր, այնպէս որ Մովսէս սրտիւ վհատել եւ լքեալ, միտքը դրաւ Կարին անցնիլ, որպէսզի կարենայ ազատօրէն իր հոգեւոր պաշտօնը կատարել (ԴԱՎ. 324)։ Երբ այդ դիտաւորութեամբ Երեւան եկաւ, Ամիրգունա լուր առաւ, եւ վարդապետը իրեն կանչեց խօսեցաւ եւ աւելի եւս հաստատուեցաւ այն լաւ գաղափարին վրայ, զոր կազմած էր անոր եւ Պօղոսի գործունէութեան նկատմամբ, որ լոկ կրօնական էր եւ քաղաքական անտեղութիւն չէր ներկայեր, Ամիրգունայի եւ Մովսէսի մէջ հաստատուած լաւ յարաբերութեանց պատճառներէն մէկն ալ եղած կըլլայ՝ Ամիրգունայի քենին Ագապիի իր ամուսնոյն Երեւանեցի Յովհաննէսի հետ հաշտուիլը՝ Մովսէսի քարոզութեան ազդեցութեամբ, ինչ որ Ամիրգունա չէր կրցած ընել իր զօրաւոր միամտութեամբ եւ իր կնոջ Հոռոմիի թախանձանօք (ԶԱՔ. Ա. 54)։ Ամիրգունա Մովսէսի վրայ հիանալով, զայն համոզեց եւ իր մոտը պահեց, Երեւանցի մէջ Ս. Անանիայի եկեղեցին անոր յատկացուց, զոր Մովսէս շէնցուց եւ պայծառացուց, եւ ազգին համար նուիրական սրբավայր մը դարձուց, ուր խուռն կը խուժէր ժողովուրդը Մովսէսի քարոզութիւներէն եւ կատարած արարողութեանց կարգաւորութենէն հրապուրուած։ Այստեղ մնաց Մովսէս զամս երիս, որ է ըսել 1623։

« 1630. Կ. Պոլսոյ Շփոթներ   |   1632. Մովսէսի Գործերը »
© Gratun.org