Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1637. Կ. Պոլսոյ Անցուդարձը

Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքին դառնալով, պէտք է յիշենք թէ Մելիքսեդեկի եւ Յովհաննէսի եւ Զաքարիայի վարած կեանքը ընդհանուր զայրոյթ պատճառած էր ժողովուրդին մէջ (§ 1634), եւ կարի յարմար կու գայ այդ միջոցին պատշաճեցնել Խուլին մէկ արկածը։ Կ. Պոլսոյ քահանաներ հնարիւք իմն կը տանին զայն Նառլըքաբուի կողմը գտնուող Արիֆներաց գինետունը, եւ Եէնիչէրիներու գլխաւորին լուր տալով իրենք խոյս կու տան, մինչ Եէնիչէրիներ եկեղեցական մը գինետունի մէջ տեսնելով զվարդապետն առնեն բրածեծ, թէպէտ այն կաղաղակէր թէ տեղեակ չեմ տեղւոյս։ Որչափ ալ եղածը խաղ մըն էր, սակայն Քէօմիւրճեան, որ միջադէպը կը պատմէ, կը յայտնէ թէ Խուլ Յովհաննէս վարդապետն տեղացի այսինքն է Կոստանդնուպոլսեցի, ծանօթ էր իբր ի բարս շամբշական ապրող մը (ՉԷԼ. 6)։ Առանց այս դիտողութեան ալ, քահանայից մտածած խաղը, նոյնիսկ Խուլին կենցաղէն գրգռուած ըլլալով, կը լուսաբանէ անոր ընթացքը։ Այդ ընդհանուր գրգռութեան մէջ Մելիքսեդեկ կը յուսահատի Կոստանդնուպոլսոյ մէջ յաջողութիւն գտնել, եւ տեսնելով որ անդ եւս ոչ ընկալան զնա ժողովուրդք եւ վարդապետք ժամանկին (ԴԱՎ. 174), ուր արդէն լաւ անուն մը չէր թողած իր պատրիարքութեան օրէն (§ 1581), կը մտածէ այլուր փնտռել իր բախտը, եւ կուղեւորի դէպի Լեհաստան, յուսալով օգտուիլ Իլվովի Հայ գաղթականութեան միամտութենէն եւ հարստութենէն։ Մելիքսեդեկի մեկնիլը Հայոց 1065-ին կը գրուի, բայց որովհետեւ ամանորը 1625 հոկտեմբեր 16-ին կիյնար, կրնանք նոյն 1625 տարւոյ վերջերը դնել անոր Կոստանդնուպոլիսէ մեկնիլը։ Ճիշդ այդ միջոցին Գրիգոր Կեսարացին նորէն Կ. Պոլիս կը դառնար, Մինաս Կարնեցի եւ Յովհաննէս Երզնկացի եպիսկոպոսներու ընկերակցութեամբ, առիթէն օգտուելով Խուլը տապալելու համար (11. ԱՄՍ. 13)։ Գուցէ անոր հասնիլն ալ Մելիքսեդեկի հեռանալուն պատճառներէն մէկն էր։ Խուլը իր իսկ գրած մէկ յիշատակարանին մէջ, ինքզինքը պատրիարք այսմ նահանգիս կը կոչէ 1625 ապրիլն (11. ԱՄՍ. 12), սակայն 1626-ին կամ 1625-ին վերջերը հայկական ամանորին հաշուով, Կեսարացին արդէն Խուլը փախուցեալ էր ի Պրուսա, եւ ինքն տիրեալ էր պատրիարքարանին բռնութեամբ (11. ԱՄՍ. 16), ինչ որ կակնարկէ ուրիշ տեղ ըսուածին, թէ քահանայիւք եւ բազմամբոխ ժողովրդովք յաջողած էին ցրուել զչար ժողով Մելիքսեդեկի եւ Յովհաննէսի եւ Զաքարիայի եւ հալածական առնել ի քաղաքէն մեծէ։ Զի Մելիքսեդեկ գացած էր ի Սկիւթացւոց աշխարհն որ այժմ Լեհ ասի (11. ԱՄՍ. 12), եւ որ ուրիշ տեղ յաշխարհն Ռուսաց է ըսուած (ԹՈՐ. Բ. 478)։ Յովհաննէս փախած էր ի Պրուսա, եւ Զաքարիա իր Ասիակողման բաժինը քաշուած։

« 1636. Թադէոս Հիմնադիրը   |   1638. Մելիքսեդեկ և Նիկոլ »
© Gratun.org