Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1638. Մելիքսեդեկ և Նիկոլ

Երբոր Մելիքսեդեկ Իլվով հասաւ, իրեն արծաթասիրութեան բարեպատեհ առիթ մը գտաւ, եպիսկոպոսական աթոռին պարապութիւնը եւ նոր ձեռնադրութեան պատեհը։ Խաչատուր եպիսկոպոսէ ետքը՝ որ 1467-ին Արիստակէս աթոռակալէ ձեռնադրուած էր (§ 1502), Լեհաստանի եպիսկոպոսներու չարայարութիւնը կը կազմեն, Ստեփանոս, Գալուստ, Գրիգոր Վարագցի, Պարսամ Տրապիզոնցի, Յովհաննէս-Գալուստ, եւ Կարապետ-Գաբրիէլ (ԿԱՄ. 5), եւ վերջապէս Մեսրոպ Կաֆացի արքեպիսկոպոս (ԲՌՆ. 154), որ վախճանած էր 1623-ին (ԲՌՆ. 21), եւ աթոռը պարապ մնացած էր մինչեւ Մելիքսեդեկի հասնիլը, 1626-ին սկիզբները։ Ըստ այսմ աթոռի պարապութիւնը ամս ինչ տեւած կըլլար եւ ոչ ամիսս ինչ (ԲՌՆ. 2)։ Իսկ Ղազար Բաբերդցի վարդապետ մը, որ 1624-ին ինքզինքը առաջնորդ սուրբ ուխտիս եւ Օլախաց երկրիս (ՏԱՇ. 718), եւ ուրիշ տեղ ալ Ուլախաց երկրի եպիսկոպոս կանուանէ (ՏԱՇ. 708), միայն Վալաքիոյ մասին առաջնորդն եղած է։ Իլվովի գլխաւոր աթոռին պարապութեան պատճառն եղած է ընտրութեան մասին երկպառակութիւնը, վասնզի ոչ միայն եկեղեցական կանոններով, այլեւ Լեհ թագաւորէ ճանչցուած օրէնքներով, ժողովուրդք եւ եկեղեցականք Հայոց Իլվովայ, ունէին իրաւունս անկախ ընտրութեանց (ԲՌՆ. 154)։ Մելիքսեդեկ խնդիրը լուծելու համար իբր միակ փաստ կը ճանչնար իրեն գալիք գումարը, ուստի մէկ կողմ թողուց ժողովուրդին ընտրելիները եւ տեսնալով զյոլովութիւն առձեռն պատրաստ ոսկւոյն, նաեւ զակնկալութիւն եւս յոլովից ոսկւոց, ինչպէս Դավրիժեցին կը գրէ (ԴԱԼ. 280), կամ թէ կաշառեալ բազում ոսկւոյ, ինչպէս Լատին պատմիչն ալ կը խոստովանի (ԲԱՆ. 154), առաջուընէ հարիւր յիսուն ղուռուշ կտրեցին իբր գին (ԿԱՄ. 203), եւ առանց ումէք յայտնուելու, եւ ժողովուրդէն գաղտնի, օր մը կառանձանայ մերձակայ Հաճկատար Ս. Խաչ վանքը (ԲԺՇ. 102), եւ դռնփակ եկեղեցւոյ մէջ եպիսկոպոս կօծէ Նիկողոս Թորոսեան կամ տեղական յորջորջմամբ Նիկոլ Թորոսովիչ 22 տարեկան աբեղայն, բնիկ Իլվովցի Յակոբ թորոսովիչ անուն մեծահարուստ վաճառականի մը որդին (ԿԱՄ. 143), որ ոչ ումեք էր սիրելի, եւ ոչ արժանաւոր այնմ աստիճանի, ինչպէս կը վկայէ լատին պատմիչն ալ (ԲՌՆ. 145)։ Հազիւ թէ կը լսուի Մելքիսեդեկի գործը, ժողովուրդը կը յուզուի, այնպէս որ փոքր մի եւս եւ զէն առնոյր, եւ ի մասունս կոտորէր զկաթողիկոսն եւ զձեռնադրեալն ի նմանէ (ԲՌՆ. 21), իսկ Մելքիսեդեկ խորամանկութեամբ (ԲՌՆ. 145) կը յայտարարէ թէ ուրիշ վիճակի համար ձեռնադրած է, եւ Նիկոլն ալ մէկտեղ առնելով կը փութար Իլվովէ մեկնիլ Կամենից երթալու, անկէ ալ ի հայրենիս իւր դառնալու յայտարարութեամբ։ Երբ Եաղլովից կը հասնին, Մելքիսեդեկ կառաջարկէ Նիկոլի Իլվով դառնալ (ԲՌՆ. 21), իսկ սա կը ստիպէ եւ զինքն չընդունողներուն դէմ բանադրանքի եւ նզովքի կոնդակ մը կառնէ Մելքիսեդեկէն, եւ անով զօրացած կը դառնայ Իլվով։ Մերձաւոր կիրակէին զայն հանդիսապէս կը հրապարակէ, իսկ ժողովուրդը թէպէտ եւ տրտմեալ մեծաւ ոգով, բայց վհատեալ սրտիւ եւ ափիբերան եղեալ լռեցին (ԴԱՎ. 281), պատկառելով կաթողիկոսին անէծքէն։ Այս կերպով Նիկոլ աթոռը գրաւեց, եւ ժողովուրդը թէպէտ յակամայս, բայց հպատակեցաւ, եւ իբր երկու տարի առանց վրդովման անցաւ, եւ Նիկոլ իր իշխանութեան մէջ հաստատուեցաւ (ԲՌՆ. 21)։

« 1637. Կ. Պոլսոյ Անցուդարձը   |   1639. Մելքիսեդեկի Մահը »
© Gratun.org