Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1639. Մելքիսեդեկի Մահը

Իսկ Մելքիսեդեկ Եաղլովիցէ, ուր Նիկոլէն բաժնուեցաւ, եկաւ Կամենից, եւ չենք գիտեր թէ ուր երթալ կը մտաբերէր, զի Էջմիածին չէր կրնար դառնալ, Կ. Պոլիս ալ յաջողութիւն չէր գտած, մանաւանդ որ Կեսարացին ալ արդէն պատրիարքական աթոռը գրաւած էր։ Յիշատակարանի մը մէջ կըսուի թէ եկած է ի Լէոպոլիս՝ կամելով գնալ ի Հռոմ (ՏԱՂ. 111), սակայն ուրիշ կողմէ մը չհաստատուիր, եւ յիշատակագիրն ալ հեղինակաւոր մը չի ներկայանար։ Ուստի կերեւի թէ ինքն ալ որոշում մը չէր տուած, զի զկնի սուղ ինչ աւուրցհիւանդացաւ աղուհացից օրերուն մէջ, եւ քիչ օր ետքը մեռաւ Կամենից քաղաքը, 1626-ին ի տօնի յարութեան Ղազարու, որ է ըսել ապրիլ 1-ին եւ այնտեղ թաղուեցաւ (ԴԱՎ. 283), ուր կը տեսնուի տակաւին իր գերեզմանը Աւետման եկեղեցւոյն մէջ, փորագրեալ պատկերն ալ պատին վրայ (ԲԺՇ. 152)։ Յիշատակարանի մը մէջ 1628-ին ի հայրապետութիւն տեառն տէր Մէլիքսէթ կաթողիկոսին կարդացուած ըլլալը (ՏԱՇ. 708), պարզապէս հայկական թուականին մէջ Ե. եւ Է. թուատառերու շփոթութեան հետեւանք է, զի Մելքիսեդեկի մահուան թուականը ստուգուած է։ Մելքիսեդեկի արկածախնդիր, փառամոլ, արծաթասէր եւ նենգամիտ կեանքը փակելով՝ գնահատումի կամ գովեստի արժանաւոր ոչ մի կէտ չենք գտներ առաջ բերելու համար։ Իր աթոռակցութեան կոչուած օրէն 33 տարի գործի վրայ գտնուեցաւ, բայց երբեք օգտակար ծառայութիւն մը չկատարեց, որուն ակնկալութեամբ Դաւիթ զինքն բարձրացուց, կամ թէ ինքն ինքզինքը բարձրացնել ստիպեց (§ 1581)։ Բոլոր նպատակն եղաւ Դաւիթը եւ ուրիշ աթոռակիցները անշքացնելով ինքն տիրանալ իշխանութեան. Դաւիթը որչափ կրնար հեռու եւ անգործ պահեց, Սրապիոնը նենգութեամբ հեռացուց, Աւետիսը անկարեւոր դիրքի մէջ թողուց, բայց ինքն ալ իրեն ուրիշ վայելք չպատրաստեց, բայց եթէ լոյծ եւ ընդարձակ կենօք զուարճանալու դիւրութիւնը (ԴԱՎ. 153)։ Բաւական նեղութիւններ ալ կրեց, բրածեծ հարուածներ, շղթայակապ բանտարկութիւններ, կալանաւոր թափառումներ, մինչեւ իսկ իր միսը ուտել բռնադատուեցաւ (§ 1608), սակայն այս ամէնը, որ խոստովանողական արժանիքի պատճառներ կրնային ըլլալ, ոչ մի փառաւորութիւն չբերին իրեն, զի ոչ հաւատքի համար կրեց, եւ ոչ առաքինական հոգւով տարաւ, այլ պարզապէս իր արծաթասէր եւ նենգամիտ գործերուն հետեւանքները կրեց։ Դաւանութեան կողմէն ալ տկարամիտ թուլութենէ եւ շահադիտական շողոքորթութենէ տարբեր երեւոյթ մը չենք տեսիեր իր վրայ։ Իրեն վերագրուած գիրերուն եւ իր անունով Հռոմի պապերուն ուղղուած նամակներուն վրայ հիմնական վերապահութիւններ յայտնեցինք իր կարգին (§ 1601), եւ անոնց պարունակութեանց չափազանցութիւնը դիտել տուինք, որ գրածին լուրջ արժէքը կը կոտրէ։ Բայց եթէ իբր իսկապէս իրն ալ ընդունինք, չենք գիտեր ինչ ոյժ կրնայ վաստկիլ հռոմէականներուն պաշտպանած խնդիրը, անուղիղ անձի մը վկայութեամբ։ Նա ոչ միայն իր անհատական արժէքով ոչ մի ոյժ չի կրնար ունենալ, այլեւ պաշտօնական տեսակէտէն ոչ մի հեղինակութիւն չունի, քանի որ երբեք գահակալ կաթողիկոս եւ եկեղեցւոյ պաշտօնապէս պետը չէ եղած, եւ Դաւիթ նենգութեամբ հեռացնելով, ու արքունի հրովարտակով զօրանալով ալ, երբեք գահակալ կաթողիկոս չի դառնար։ Ուստի եւ Հայաստանեայց եկեղեցւոյն բուն հայրապետներուն չարքին չի մտնար իր անունը, հակառակ սովորական ցուցակներու մէջ անցած ըլլալուն (ԺԱՄ. 637), գահակալի եւ աթոռակիցի տարբերութեան միտք դարձուած չըլլալուն պատճառով։

« 1638. Մելիքսեդեկ և Նիկոլ   |   1640. Պալաթու Եկեղեցին »
© Gratun.org