Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1641. Կեսարացին և Նիկոլ

Նիկոլ եպիսկոպոս որ 1626-ին սկիզբները Մելիքսեդեկէ ձեռնադրուած եւ նզովքի սպառնալիքով աթոռին տիրացած էր (§ 1638), տակաւին երիտասարդ ու բնիկ Իլվովցի, տեղացի Լեհերուն հետ սերտ կապակցութեան մէջ, եւ հօրը հարստութեամբը պետական յարաբերութիւններ ալ կապած, իր հայազգութենէն շատ թուլցած, եւ Լեհերուն ազգութեան եւ կրօնքի համակերպութիւն զգացած էր, եւ այդ ոգւով ալ կը վարէր իր եպիսկոպոսութիւնը, թէպէտ եւ պաշտօնապէս հայադաւանութիւնը կը պահէր։ Դէպ եղաւ որ 1627-ին վերջերը Կամենից եկաւ, եւ հոն Խաշկոյ անուն սարկաւագ մը աբեղայ ձեռնադրեց Ոնոփրիոս անունով, դեկտեմբեր 2-ին։ Ճիշդ այս օրեուն Կամենից կը հասնի Կեսարացին։ Նիկոլ, կամ այն է որ շտապ ունէր Կամինիցէ մեկնիլ, եւ միանգամայն նորընծային առաջին պատարագին նուէրներէն չի զրկուիլ, կամ թէ թեթեւօրէն կը նայէր Հայ ծէսին պահանջներուն վրայ, 15 օրէն դեկտեմբեր 16-ին կուզէ Ոնոփրիոս աբեղան քառասունքէն հանել եւ առաջին պատարագը ընել տալ, եւ Կեսարացին ալ հանդէսին կը հրաւիրէ։ Բայց սա, խստապահանջ պահպանող անձ մը, հրւէրը մերժեց, եւ միանգամայն պնդեց թէ պարտ է լիով պահել զքառասունքն ըստ աւանդութեան Հայաստանեայց եկեղեցւոյ։ Միւս կիրակիին Նիկոլ իր միտքը պնդեց եւ Կեսարացին նորէն հրաւիրեց, բայց նա՝ քօսքն մէկ կու լինի պատասխանելով, կրկին ընդդիմացաւ (ԴԱՎ. 282)։ Այս անգամ Նիկոլ իր կամքը կատարեց, եւ դեկտեմբեր 23-ին Ոնոփրիոս նորընծային առաջին պատարագը ընել տուաւ, միանգամայն փակել տալով միւս եկեղեցին, որ Կեսարացին այն տեղ արարողութիւն չկատարէ։ Սա ալ վշտանալով հրատարակեց, թէ անիծեալ լինի որ այսօր զնայ յայն եկեղեցին, եւ այսպէս փակեալ եղեն երկուց եւս եկեղեցեաց դրունքն, ու ժողովուրդը մնաց առանց ժամի եւ պատարագի թէպէտ դեկտեմբեր 24 երկուշաբթին Դաւիթի մարգարէին տօնն էր, եւ յաջորդաբար էին աւուրք աւագ տօներուն (ԴԱՎ. 283)։ Նիկոլ իր հակառակութիւնը յառաջ տանելով, Կամենիցի կառավարիչին գնաց, որուն անունն էր Լուքաշ, եւ ըսաւ թէ այդ վարդապետդ, որ ի Թուրքի աշխարհէն եկեր է, չաշուտ է եղեր, եւ Լուքաշ իսկոյն իբրեւ ի դիպահոջ, եւ հազիւ զօրաւոր միջնորդութեանց վրայ հաճեցաւ որ դառնայ ընդ որ եկեալն էր, եւ Կեսարացին ստիպուեցաւ 1628-ին սկիզբները դառնալ Բուզդան, որ է Մոլտաւիա, եւ անկէ Ռումելի անցնիլ, հարկաւ Կոստանդնուպոլիս դառնալու միտքով, ուր պատրիարքական տեղակալ թողած էր Յովհաննէս Երզնկացին։ Ճամբէն գրեաց գիր բանադրանաց, նզովից եւ կապանաց ի վերայ Նիկոլին, (ԴԱՎ. 284), եւ կըսուի թէ եօթն թիզ էր թուղթն (ԿԱՄ. 206)։ Գիրը Իլվով ալ հասցնել տուաւ, միայն թէ Նիկոլ ոչինչ հոգաց, եւ անտարբեր կերպով շարունակեց իր գործն ու պաշտօնը, եւ կայր ի կարգի իւրում (ԴԱՎ. 284)։ Սակայն շշուկը տարածուեցաւ ժողովուրդին մէջ, որ անոր ձեռնադրուելուն հակառակած էր, եւ միայն Մելքիսեդեկի բանադրանքին սպառնալիքով զսպուած։ Նիկոլի եպիսկոպոսանալէ ետքն ալ ունեցած կենցաղէն եւ լատինամիտ ընթացքէն զզուած ըլլալով, առիթ գտաւ իր դժգոհութիւնը յայտնապէս ցուցնել, եւ օր յաւուր զօրանային ներհակքն ի վերայ Նիկոլին (ԴԱՎ. 284)։ Լատին պատմիչն ալ կը վկայէ, թէ Նիկոլ, որ համբաւեալ էր յանդուգն գոռոզութեամբ եւ բարկացոտ բարւուք, ի սուգ ժամանակի հակառակարդս իւր յարոյց զդատաւորս Հայոց (ԲՌՆ. 154), որոնք են ազատ հայաքաղաքին երկոտասանից ժողովին անդամները, Վոյր կոչուած իշխանապետի մը նախագահութեամբ (ԲԺՇ. 116)։

« 1640. Պալաթու Եկեղեցին   |   1642. Կ. Պոլսոյ Մրցակիցները »
© Gratun.org