Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1643. Սահակի Ընթացքը

Երբոր Մելքիսեդեկ Էջմիածինէ կը հեռանար (§ 1634), Աւետիս ալ մեռած էր (§ 1613), մէջտեղ կը մնար միայն Սահակ Դ. Գառնեցին, իբր Մայրաթոռին տէր, թէպէտ մեր գրութեամբ հնար չէ զայն գահակալ կաթողիկոս նկատել, ցորչափ Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցին, որ օրինաւորապէս յաջորդած էր Գրիգոր ԺԲ. Վաղարշապատեցիին (§ 1591), ոչ հրաժարած էր եւ ոչ ալ գահընկէց եղած։ Այլ կը պահէր իր աստիճանը ու պաշտօնը, թէպէտեւ բռնադատեալ Էջմիածինի գործերուն չխառնուիլ, եւ ընկճուած արտաքին իշխանութեամբ եւ կաշառքի զօրութեամբ բռնացող աթոռակիցներէն, որոնց վերջինը Սահակ ալ առանց իրեն այդ աստիճանին բարձրացած էր։ Սահակ Ամիրգունայի ընծայագիրով եւ Մելքիսեդեկի խնդրանքով Շահաբասէ ճանչցուած էր (§ 1633), որովհետեւ յանձին կալաւ զտալն, այսինքն զմնացորդս պարտուցն, զորս ի կողմանէ մուղադային տալոցն էր Մելքիսեդեկ (ԴԱՎ. 175)։ Բայց ռազամ, այսինքն հաստատութեան հրովարտակ ստանալու գործը երկարեցաւ Շահաբասի տեղափոխութեանց պատճառով, թէպէտ թուղթը գրուած ու պատրաստուած էր։ Թահմազղուլի բէկ, Ամիրգունայի որդին, որուն գործը յանձնուած էր, Շահաբասի ետեւէն պտտեցաւ Ֆահրապատ, Ղազբին, Սուլթանիէ, Արտաւիլ, եւ դարձեալ Սուլթանիէ. Երեւան ալ գալ պարտաւորուեցաւ իր հօրը հիւանդութեան պատճառով, ուր եւ հաստատուեցաւ հօրը մահուամբը. ըսող ալ կայ թէ իր հայրը սպաննած ըլլայ (ԶԱՔ. Ա. 62)։ Այս պատճառով Սահակ նոր հետապնդութիւններ ըրաւ (ԴԱՎ. 176), եւ հազիւ թէ 1626-ին ձեռք ձգեց ցանկացեալ հրովարտակը (ԴԱՎ. 230)։ Գործին ուշանալուն պատճառ էին կերպով մը Պարսկաստանի Հայ գաղութին գլխաւորները, խօջայ Նազարը գլուխնին, որոնք չէին ուզեր ճանչնալ Սահակի կաթողիկոսութիւնը, եւ իրենց մօտ գտնուող ծերունի Դաւիթը կը գրգռէին, որ մէջտեղ ելլայ, Շահաբասին դիմէ, իր իրաւունքը պաշտպանէ, եւ Սահակի հաստատութիւնը արգիլէ։ Իրօք ալ Դաւիթ շարժուեցաւ, Շահաբասին մօտ ալ գնաց, բայց Սահակ ետեւէն հասաւ, իրարու ալ հանդիպեցան, եւ Սահակ ճարպիկ եղաւ իր գործը յաջողցնել, եւ Դաւիթ մինչեւ իսկ իր բուն նպատակը ծածկեց, յայտնելով թէ վասն գործոյ իմոյ գնամ, որ ազատութեան թուղթ առնեմ ջութլուկին, այսինքն ապահովէ իրեն պարէնին համար տրուած ագարակին հասոյթը (ԴԱՎ. 176)։ Որչափ ալ Սահակ արքունի հրովարտակ ստացաւ, սակայն Նոր-Ջուղայեցիք եւ բոլոր Պարսկահայ գաղութներ՝ այնու եւս ոչ ընկալան զՍահակ կաթողիկոսն, եւ միշտ Դաւիթը իրենց կաթողիկոս ճանչցան (ԴԱՎ. 177), թէպէտեւ անկէ ալ գործունէութիւն չէին, սպասէր, եւ բոլոր մտադրութիւննին դարձուցած էին Մովսէս Տաթեւացին աստի անցընելու։

« 1642. Կ. Պոլսոյ Մրցակիցները   |   1644. Մովսէսի Ձեռնարկները »
© Gratun.org