Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1646. Գործակիցներ և Նպաստողներ

Մովսէս այդ գործերը լրացնելու համար իրեն զօրավիգ եւ օգնական ունեցաւ նախ՝ աստ եւ անդ գտնուած հոգեսէր եւ բարեսէր եկեղեցականներ, որոնք իր շուրջը հաւաքուեցան, եւ որոնց շատերը իւրոց աշակերտաց խումբէն էին, եւ երկրորդ՝ զտուրս եւ զողորմութիւնս քրիստոնէից, որոնք զցաւիլն եւ զկսկծեալն ունէին, եւ ոչինչ խնայեցին ի նորոգումն սրբոյ աթոռոյն, վստահ ըլլալով Մովսէսի աննենգ եւ ճշդապահ աշխատութեանց վրայ (ԴԱՎ. 232)։ Նա Մայրաթոռոյ նիւթական նորոգման հետ, անոր բարոյական բարեկարգութեան ալ հետամուտ եղաւ, վանական կենցաղ հաստատեց, աւանդի գրուած կամ վաճառուած սպասներ վճարելով ազատեց եւ գլխաւոր գործերէն մին եղաւ դպրատուն մը բանալ Յովհաննավանքի մէջ՝ իբրեւ կատարեալ դպրանաց կամ դպրեվանք, ուսկից առաջ եկան վարդապետք եւ եպիսկոպոսք աբեղայք եւ երիցունք, ամէնն ալ արք պիտանիք եւ օգտակարք աշխարհի, զորս հետզհետէ ցրուեց զանազան կողմեր։ Ասոնց մէկ կողմէ հոգեբուխ քարոզութեամբ եւ բարեկրօն վարուք հաստատէին զկարգս եւ զկրօնս քրիստոսական հաւատոյս եւ եկեղեցական աւանդութեան, եւ ընկրկեալ կործանէին զհակառակորդս ճշմարտութեան, եւ միւս կողմէն շինէին զեկեղեցիս, եւ կը նորոգէին ու կը պայծառցնէին վանքերը՝ որք ամայացեալք ի խաւարի կային։ Այս կերպով Մովսէսի նախանձայոյզ աշխատութեանց շնորհիս, վանքեր կը լեցուէին միաբանօք եւ աբեղաիւք եւ կրօնաւորօք, իսկ գեղօրայք՝ վարժ երիցամբք (ԴԱՎ. 235)։ Մովսէսի ստանձնած պաշտօնը լոկ լուսարարութիւն էր, որ է փակակալութիւն հին բառով, կամ լուսարարպետութիւն նոր կոչմամբ. բայց Էջմիածին իրմէ զատ տէր չունէր, եւ անպատշաճ կաթողիկոսութիւն էր իր ըրածը։ Այն որ պատօնապէս գահակալ կաթողիկոսի անուն ունէր, Ասպահան կը գտնուէր, ամէն գործէ ձեռնթափ, եւ իննսնամեայ զառամեալ տարիքի մէջ, իսկ այն որ արքունի հրովարտակով ճանչցուած գործունեայ աթոռակիցի պաշտօնը պիտի վարէր, հարկահանի դերը կը վարէր կարեւոր գաւառներու մէջ, եւ երկուքէն ոչ մէկը եկեղեցւոյ եւ ազգի հոգածութեան գործերով կը զբաղէր։ Իրաւունք ունէին ուրեմն ժողովուրչք Հայոց յընդհանուր աշխարհս բնակեալք, որ այդ կաթողիկոսաց անկարգութենէն ձանձրացեալք, կամ լաւ եւս առանց կաթողիկոսի մնացած, կամօք եւ յօժարութեամբ եւ կաթոգին սրտիւ կը փափաքէին, եւ վարդապետք եւ եպիսկոպոսք եւ երեւելի արք գրովք եւ աղաչանօք թախանձէին եւ կը խնդրէին Մովսէսէ, զի յանձն առցէ զաստիճան կաթողիկոսութեան (ԴԱՎ. 236)։

« 1645. Էջմիածինի Նորոգութիւն   |   1647. Սահակի Փախուստը »
© Gratun.org