Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1647. Սահակի Փախուստը

Սահակ Գառնեցին Շահաբասի հրովարտակը ստանալով (§ 1643) կը կարծէր թէ ամենայն ինչ իրեն յաջող պիտի քալէ, եւ իրեն հետեւորդ կազմած ղուլերու, այսինքն պետական պաշտօնեաներու զօրութեամբ եւ բռնութեամբ պիտի կարենայ իր հօրեղբօր Մելիքսեդեկի գլուխ հանել չկրցածը ինքն կատարել։ Այդ միտքով պտոյտներ կը կատարէր Հայաստան ու Պարսկաստան բարեկեցիկ հայաբնակութեան քաղաքները, բայց ոչ մի տեղ ընդունելութիւն չէր գտներ, եւ ոչ իսկ կաթողիկոս կընդունէին զինքն, զի ոչ թէ ազգային ընտրութեամբ, այլ լոկ իր հօրեղբոր կամքով օծումն ստացեր էր, մինչ նոյն ինքն հօրեղբորն ալ՝ ամէնուն ատելի եղած ու զզուանք պատճառած անձ մըն էր։ Միւս կողմէն ինչ որ բռնութեամբ եւ կեղեքելով ձեռք կը ձգէր, այն ալ հետեւորդները գոհացնելու իսկ չէր բաւեր, եւ այսպէս հետզհետէ կաճէին վճարուելիք գումարները, թէ տուրքին եւ փոխառութեանց, եւ թէ հետեւորդներու ապառիկ պահանջներուն բարդուելովը։ Տարի մը եւ աւելի այսպէս անցուց Սահակ, օր ըստ օրէ յուսահատութեան մատնուելով, եւ երբ 1627 ամառուան միջոցին Խոյ կը գտնուէր, միտքէն կանցնէր ինքն ալ իր հօրեղբոր ճամբան բռնել, թաքուն ի ղուլերէն անցնիլ յերկիրն Օսմանցւոց (ԴԱՎ. 179)։ Երբ այդ միտքերը կորոճար, նամակ ստացաւ Երեւանի կողմը գտնուող իր բարեկամներէն, թէ այժմ Թահմազգուլին կը վարէ կուսակալութիւնը, որ պատրնստ է իրեն օգնել, եթէ փութայ Երեւան գալ։ Գրողներն էին Մանուէլ Խորվիրապեցին, Մելիքսեդեկի հին գործակից մը (§ 1584), Մկրտիչ Հաւուցթառեցին սպանուած Մանուէլի յաջորդը (§ 1591), այլովքն հանդերձ (ԴԱՎ. 179)։ Սահակ փութաց հրաւէրին անսալ, եւ Խոյէ Երեւան եկաւ, բայց ակնկալութիւնը չիրականացաւ ընդհակառակն Թահմազգուլի ալ պահանջումները խստացուց, որովհետեւ ապառիկ գումարը 800 թուման էր եղած։ Սահակ երբ տեսաւ որ խաբուեցաւ, որոշեց իր առաջին խորհուրդը գործադրել։ Կը մօտենար 1628-ին Ծնունդը։ Սահակ այնպէս կեղծեց թէ կուսակալը ուզած է մեծահանդէս տօն մը տեսնել, եւ թէ Մովսէս, որ Երեւան կը գտնուէր, իրմէ խնդրած է պէտք եղած սպասները Էջմիածինէ բերել։ Այս պատրուակով իր արագընթաց ճամբան բռնեց։ Բայց կէս ճամբէն չեղաւ, զգեստը փոխեց ի կերպ զօրականի եւ առշաւասոյր քալքով յառաջացաւ դէպի Նախիջեւան, բայց քաղաք չհանդիպեցաւ, այլ Տարաշամբ գիւղի նաւատեղին Երասխը անցաւ, եւ առանց ուրեք կանգ առնելու քերեց Չորս եւ Խոյ քաղաքները, անցաւ սահմանագլուխը, մտաւ Օսմանեան հոգը, եւ հասաւ Վան քաղաքը եւ հոն մնաց ուրախանալով որ ճողոպրեալ փրկեցաւ ի ձեռաց ղուլերւոյն։ Սահակի փախուստը տեղի կունենայ 1627 դեկտեմբերին։ Պետական պաշտօնեաներ սկսան Մովսէսը նեղել, իբրեւ թէ նա թելադրած ըլլայ Սահակի փախուստը, սակայն սա կրցաւ շուտով հաստատել, թէ ինքն ամենեւին տեղեկութիւն չունի, եւ թէ Սահակ շինծու խօսքեր գրած է կուսակալին եւ իր բերանը (ԴԱՎ. 180)։ Այս կերպով Սահակ Մայրաթոռի գործերուն հետ յարաբերութիւնը խզեց, եւ փակուեցաւ իր կեղակարծ կաթողիկոսութիւնը, որ մինչեւ իսկ հակաթոռութիւն պիտի կարենայինք ըսել, եթէ աթոռակիցներու շատութիւնը սովորութեան անցած չտեսնէինք։

« 1646. Գործակիցներ և Նպաստողներ   |   1648. Հարկին Վերջանալը »
© Gratun.org