Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1649. Վարդապետներ և Աղթամար

Բայց տակաւին այդ գլուխնին չանցած, յիշենք ինչ ինչ մասնաւոր տեղեկութիւններ, որոնք այդ միջոցին կը պատկանին, եւ որոնք ընդհանուր պարագայից հետ կապակցութիւն չունէին։ Էջմիածինի եւ Կոստանդնուպոլսոյ աթոռներէն էին, որ իրարու յարակցեալ դիպուածներով մեր մտադրութիւնը գրաւեցին, միւս աթոռները անկախ եւ առանձնակ կեանք ունեցան։ Աղթամարի կաթողիկոս Գրիգորիս Սէֆէտինեան երկայնակեացը, որ 62 տարի պաշտօն վարած կըսուի (§ 1556), ըստ տեղական աւանդութեան վախճանած է 1610-ին եւ իրեն յաջորդները եղած են Աբրահամ, Յովհաննէս, Ներսէս եւ Ստեփանոս (00. ԲԻԶ. 1197)։ Սակայն Խիզանցի յիշատակագիրք մը, 1626ին Գրիգորիս ի կաթողիկոսութեան ատեն գրած ըլլալը կը յիշատակէ (ԹՈՐ. Բ. 254), որ վերիվայր կընէ Հաւաքարանի ժամանակագրութիւնը, բայց մենք պիտի չկարենանք հեղինակօրէն պարզաբանել նկատուած անհամաձայնութիւնը, քանի որ յատուկ ուսումնասիրութեան խնդիր մը պէտք է ընել Աղթամարի կաթողիկոսներուն շարքը։ Ինչ որ կրնանք ըսել այս է, թէ կաթողիկոսը ըլլայ այսինչ կամ այնինչ անուն անձ մը, Աղթամարի աթոռը չի ներկայեր բարգաւաճ կացութիւն մը, թէպէտեւ անոր վիճակներու մէջ ալ կը յիշուի քանի մը ուսման հետեւող վարդապետներ։ Այսպէս են Սիմէոն Ապարանցի, Կարապետ Վարագցի, Յովհաննէս Խիզանցի, Յովհաննէս Կրճօն, եւ Սահակ Վանեցի վարդապետները, որոնց մէջէն առաջինը եւ վերջինը աշակերտներ ալ հասուցած են (00. ԲԻԶ. 1197)։ Սոյն կարգին յիշենք եւս Մելքիսեդեկ Վժանեցի վարդապետը, զոր Մովսէս ուսուցչութեան հրաւիրեց Յովհաննավանքին դպրատունին մէջ (ԴԱՎ. 307)։ Այս վարդապետները ընդհանրապէս Աղթամարի սահմաններուն մէջ աստ եւ անդ հաստատուած, իրենց անհատական ջանքերով կը գործէին, իսկ աթոռը ոչ մի պայծառութիւն չունէր։ Աղթամարի վիճակներէն էին եւս Պօղոս Մոկացի (§ 1623) եւ Ներսէս Մոկացի (§ 1622) վարդապետներ, որոնք արդիւնաւոր եղան Էջմիածինի վիճակներու մէջ։ Յիշենք այստեղ Յովհաննէս Ծարեցի վարդապետն ալ, թէպէտ բնիկ Սիւնեցի, որ իբր քարոզող ուղղափառաց եւ յանդիմանող ստահակաց, իբր ընթերցասէր եւ գրասէր մեծ արդիւնք ունեցաւ, եւ 1583 յունիս 20-ին վախճանելով մեծ համբաւ թողուց իր ետեւէն (ՍԱՄ. 192)։ Որովհետեւ Հայաստանի արդիւնաւոր վարդապետներուն անունները կը քաղենք, անգամ մըն ալ յիշենք Սրապիոն Եդեսացին, Սրեպիոն Օձտեղացին, Սարգիս Պարոնտէրը եւ Կիրակոս Պոնտացին, որոնց գործերը իրենց կարգին պատմեցինք։

« 1648. Հարկին Վերջանալը   |   1650. Երուսաղէմի Գործեր »
© Gratun.org