Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1650. Երուսաղէմի Գործեր

Երուսաղէմի աթոռը այդ միջոցին իր սեփական եւ տեղական խնդիրներու շրջանակին մէջ ամփոփուած՝ յատուկ կեանք մը կանցնէր Գրիգոր Պարոնտէր պատրիարքին իշխանութեան ներքեւ, որ 32 տարի շարունակ բազմաշխատ եւ բազմարդիւն պաշտօնավարութիւն ունեցաւ Երուսաղէմի աթոռին վրայ, սկսելով 1613 թուականէն, երբ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն ստացաւ Երուսաղէմի մէջ Աւետիս կաթողիկոսէն (§ 1606)։ Գրիգոր Պարոնտէրի անունը Երուսաղէմի պատրիարքներուն շարքին ամէնէն փայլուն անուններէն մէկն է, եթէ չուզենք ալ ամէնէն մեծ եղած ըսել։ Գրիգոր Կեսարացի նախատեսելով անոր վրայ այդ մեծ կարողութեան առհաւատչեան, տակաւին աբեղայ եղած ատենէն, յանձնած էր անոր Երուսաղէմի մատակարարութիւնը, երբ տուրքերուն վճարման համար նպաստ հաւաքելով Երուսաղէմ էր գացած (§ 1603)։ Պարոնտէր մինչեւ կեանքին վերջին շունչը չստեց իրեն վրայ գրուած ակնկալութիւնը, եւ իրաւամբ անոր յիշատակը անմոռաց է մինչեւ ցայսօր Երուսաղէմի մէջ, ուր հանապազօր կը յիշատակուի իր անունը պատարագի ատեն Գոհութիւն քարոզին մէջ, որովհետեւ ըստ ամենայնի արժանաւոր եղած է այդ բացառիկ պատուոյն։ Երուսաղէմի սրբավայրերուն մէջ՝ ազգային ստացութիւններէն եւ իրաւունքներէն ամէնն ալ՝ թէ մահմետականներէն եւ թէ քրիստոնեաներէն խնդիրի եւ վէճի, վտարմանց եւ ձեռընձգութեանց առարկայ եղած են։ Ս. Յակոբեանց վանքն ալ, Ծննդեան այրն ալ, Համբարձման տեղն ալ, Պատանատեղւոյն մոմերն ալ, զատ զատ խնդիրներու նիւթ եղած են, բայց Պարոնտէրի աշխատութեամբ Հայոց իրաւունքները անեղծ են պահուած։ Ազգային վանքերու շինութիւններն ու նորոգութիւններն ալ մեծ վէճերու դուռ բացած են, Լատիններ բիւրատեսակ զրպարտութիւններով ջանացած են աննկուն պատրիարքը տկարացնել, բայց ամէնուն դէմ միշտ զօրացած է Պարոնտէր իր անխոնջ արիութեամբը, որոնց մանրամասնութիւնները ուրիշներէ երկարօրէն պատմուած են (ԱՍՏ. Ա. 279-333), եւ մենք աւելորդ կը սեպենք կրկնել։ Այս մրցումներուն հետ Պարոնտէր կրցած է վանքին վրայ ծանրացող պարտքերը սրբել, երեսունէ աւելի նոր այգիներ դնել, եկեղեցական զարդերն ու սպասները ճոխացնել, բարոյական տեսակէտէն ալ վանական բարեկարգութիւնը պայծառացնել, միաբաններու թիւը աճեցնել, կարող վարդապետներու զարգացմամբ նպաստել, որոնց մէջ պէտք է առանձին յիշուին Կարապետ Մոկացին, որ իր կատարեալ աջակիցն էր (ԱՍՏ. Ա. 330), եւ Աստուածատուր Տարոնեցին, որ իրեն յաջորդեց (ԲԱՌ. 54)։ Նշանակելի էր նաեւ իր առաքինական եւ ճգնողական կեանքը, հովուական ջանքերով եւ քարոզչական արդիւնքներով մէկտեղ, եւ իրաւամբ տիպար անձնաւորութիւն մը կնիք փայլեցաւ իր վրայ մինչեւ իր մահը 1645ին։ Գրիգորի կենսագրական պարագաներու մէջ կը յիշուի Կ. Պոլիս ալ գտնուած, եւ Պալաթու եկեղեցւոյն համար աշխատած ըլլալը (ԱՍՏ. Ա. 306), սակայն այդ պարագային թիւրիմացութեան հետեւանք ըլլալը այլեւս ստուգուած է յայտնապէս (11. ԱՄՍ. 15), զի Պալաթու գործին հետ կապակցութիւն ունեցող Գրիգորը, Դարանաղեցին է եղած (§ 1640)։ Իրաւ Պարոնտէր Գրիգորը իր պաշտօնին եւ իր վարած դատերուն բերմամբ ստէպ մայրաքաղաքի հետ գործ ունեցաւ, եւ արքունի հրովարտակներ ալ ձեռք բերաւ, սակայն անձամբ Կ. Պոլիս եկած ըլլալը ստուգուած չէ, որով իր անուանակից Կեսարացին, որ իր բարեկամ ու պաշտպանն էր, իրեն զօրավիգն եղած կըլլայ հրովարտակներու ստացութեանց համար։

« 1649. Վարդապետներ և Աղթամար   |   1651. Նոր Վկաներ »
© Gratun.org