Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Դաւիթ Դ. Վաղարշապատեցի

1651. Նոր Վկաներ

Վերջին տարիներու նոր վկաներուն յիշատակութիւնները զանց ըրինք քիչ մը ատենէ իվեր (§ 1565), թէ շղթայեալ դիպուածները չընդհատելու, եւ թէ անոնց թիւը շատ չըլլալուն համար, եւ այստեղ կու տանք համառօտիւ քաղել եղածները։ Լոյս անուն 18 տարեկան Կաֆացի ազնուական երիտասարդ մը, պարոն պատուանուն կրող, որուն համար երբեմն Պարոնլոյս եւ երբեմն ալ Լուսպարոն կը կոչուի, նախանձոտ Տաճիկներէ կը զրպարտուի, իբրեւ թէ Կէզլով քաղաքի մէջ իսլամացած եւ նորէն ետ դարձած ըլլայ, եւ Կաֆայի մէջ ատեան կը հանուի 1567 յունուար 5-ին։ Դատաւորը զրպարտութիւնը իմանալով ազատ կարձակէ, բայց քաղաքի իշխանին բռնութեամբ նորէն կը ձերբակալուի, եւ բանտարկութեանց եւ խոշտանգանաց կը մատնուի, խոստումներով եւ սպառնալիքներով կը փորձուի չորս ամիս շարունակ։ Ծնողքը կաշխատէին դրամով դատաւորն եւ իշխանը շահիլ, եւ մինչեւ Կոստանդնուպոլիս դիմում կընէ, այլ չեն կրնար զիջուցանել Կաֆայի մոլեգնել ամբոխն ու մոլեռանդ իշխանները։ Երիտասարդն ալ ետ չի կենաց իր հաւատքէն, եւ վերվապէս գլխատմամբ կը նահատակուի 1567 մայիս 15-ին, որ ճշդիւ կը պատասխանէ յետ Համբարձման հինգշաբթին (ՆՈՐ. 406)։ Վրթանէս Կաֆայի եպիսկոպոս պատմած է նահատակին յիշատակը վկայաբանութիւնով եւ տաղերով (ՆՈՐ. 408)։ Օսմանեանց սուլտան Մուրատի օրով նորոգուած էր Պարսիկներու հետ պատերազմը (§ 1570), եւ ահուդողի ու բռնութեանց օրեր էին գաւառներու մէջ զի կուսակալներ եւ դատաւորներ ուզածնին ընելու ազատութիւն գտած էին։ Յատուկ զրկումներու առիթ կընծայէր եւս այն հրամանը, որով արգելուած էր իսլամ շեղողներուն խոյը կամ փակեղ գործածել (ՍԱՄ. 176), եւ պարտաւորեալ սեաւ գտակ պիտի գնէին գլուխնին (ՆՈՐ. 414)։ Այդ միջոցներուն Միջագէտքի Թուրգուրան կամ Թլկուրան աւանը դատաւոր կը գտնուէր Մահմէտ, որ չափազանց տուրքեր կը ծանրացնէր քրիստոնեաներուն վրայ։ Ասոնք Օսմանեան զօրավարին դիմելով բերին հուքմ եւ հրաման առ դատաւորին, թէ օրինական տուրքէն այլ աւելի մի՝ առնուր ի դոցանէ (ՆՈՐ. 416)։ Ասոր վրայ Մահմէտ Տիրապէքիր դիմեց, մեծ դատաւորէն ոյժ գտնելու համար. Թուրգուրանի գլխաւորներն ալ ետեւէն եկան, եւ երբ Մահմէտ ճարահատեցաւ, զրպարտութեան դիմեց, երկու ալ սուտ վկայ ճարեց, թէ սոքա զմեր մեծն եւ զդատաստանն հայհոյեցին։ Անմիջապէս հրաման եղաւ բանտարկել եւ այրելով սպաննել Թուրգուրանցի տանուտէրերը, որոնցմէ տասն ըմբռնեալք եղան, բայց ցասումը գլխաւորապէս երկուքին վրայ ծանրացաւ, Մարգարէ սարկաւագին եւ Շահրիման գիւղաւագին վրայ։ Ուստի այս երկուքը զատեցին, եւ հրաւիրեցին ուրանալ որ ազատին։ Իսկ անոնք զիրար քաջալերելով եւ բոլոր գիշեր սաղմոսելով յօժարակամ պարտաւորուեցան նահատակութեան, եւ միւս առտուն խոշտանգանոք եւ ձագանօք կատարման տեղը տարուեցան, ուր բեւեռեցին ի փայտի զոտս եւ զձեռս նոցա, եւ բորբոքեցին զհուրն նաւթով, եւ այնպէս նահատակուեցան երկու երանելիներ (ՆՈՐ. 417), 1580 սեպտեմբեր 6-ին (ՆՈՐ. 413)։ Ունինք նաեւ եպիսկոպոս Յովհաննէս Դարանաղեցիի նահատակութիւնը 1592-ին, Կարնոյ մէջ կատարուած (ՉԱՄ. Գ. 516), որուն մանրամասնութիւնք կը պակսին։ Նոյնպէս առանց մանրամասնութեանց յիշատակուած են Աբրահամ Ուռհայեցի քահանայի եւ Սքանտար կամ Աղէքսանդր Ուռհայեցի տանուտէրին գլխատմամբ նահատակութիւնները՝ 1600 յունուար 22-ին երեքշաբթի օր, Եդեսիոյ մէջ, Ճէլալիներու գլխաւորներէն Ղարա Եաղըճիի հրամանով (ՍԱՄ. 176)։

« 1650. Երուսաղէմի Գործեր   |   1652. Փարիացիք և Արփայեցին »
© Gratun.org