Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մովսէս Գ. Տաթեւացի

1655. Սահակի Շարժումը

Սահակ Գառնեցին Երեւանէ եւ Մայրաթոռէ գաղտագողի փախչելով, Վան ապաւինելէն ետքը (§ 1647) ամբողջ 1628 տարին շրջելով անցուց այսր եւ անդր յաշխարհս եւ ի քաղաքս, որ կային ընդ իշխանութեամբ Օսմանցւոց (ԴԱՎ. 183), բայց միշտ Վանի եւ Բաղէշի շրջանակները մնաց, առանց համարձակելու ակեքի յառաջել, եւ ոչ ալ Կոստանդնուպոլիս երթալ մտաբերեց, ինչ որ կը ցուցնէ թէ լաւ ընդունելութեան չէր հանդիպեր եւ քաջալերութիւն չէր գտնէր։ Եպիսկոպոսներէն եւ վարդապետներէն զարս ոմանս գտաւ իրեն հետեւող մասնաւոր շահերու ակնկալութեամբ կապուածներ, բայց կատաիչք գործոյն չէին։ Սահակ երբ Մովսէսի օծուիլը լսեց, եւ դիմադրութեան գործակիցներ փնտռեց, մերժումի հանդիպեցաւ, միայն Պօղոս Այնթապցի՝ վարդապետ մը գտաւ իրեն օգնական, Յովհաննէս Այնթապցի Կիլիկիոյ կաթողիկոսին եղբօրորդին, որ է ըսել Մայրաթոռոյ հպատակութենէն դուրս մէկը։ Սա յանձնառու եղաւ Կ. Պոլիս երթալ եւ այնտեղէն հրովարտակ հանել, եւ Սահակի կաթողիկոսութիւնը ճանչցնել տալ։ Պէտք է նկատի առնել, թէ այս կերպով Սահակ Մայրաթոռի կաթողիկոսութեան կարծեցեալ իրաւունքը պաշտպանել չէր գիտեր, քանի որ Օսմանեան հրովարտակով Պարսկական կառավարութենէ ճանչցուած չէր ըլլար, այլ միայն նոր հերձուած մը պիտի ստեղծեր եկեղեցւոյ մէջ, Օսմանեան գաւառները Էջմիածինի աթոռէն զատելով, եւ նոր կաթողիկոսական աթոռ մը հաստատելով Գլակայ Ս. Կարապետին մէջ, ուր միւռոն ալ պիտի օրհնէր, եւ պիտի խափանէր զնուիրակն եւ զիշխանութիւն սուրբ աթոռոյն Էջմիածնի (ԴԱՎ. 184)։ Զաքարիա Վանեցին, Մելիքսեդեկին եւ Խուլին գործակիցը, որ ժամանկին պատրիարքն էր (§ 1642), հաճութեամբ ընդունեցաւ Պօղոս Այնթապցի պատուիրակը, եւ հաւանեցաւ օգնել Սահակի միտքին, քանի որ Մովսէս կաթողիկոս Կեսարացիին աշակերտն ու բարեկամն (§ 1603), եւ ինքն պատրաստ էր որեւէ կերպով Կեսարացիին հակառակ բան մը ընել։ Պատրիարքի մը դժուար չէր կայսերութեան սահմանին մէջ եղող հոգեւոր պետերու համար հրովարտակներ ընդունիլ իր պատասխանատուութեամբ, ուստի Սահակի համար ալ պէտք եղած հրամանագիրը ստացուցեցաւ սուլտան Մուրատ Դ. ի կառավարութենէն (ԴԱՎ. 183), միայն թէ մեծ եպարքոս Խուսրէվ փաշա 1629 յունիս 9-ին Կ. Պոլիսէ մեկնած էր Միջագետքի ապստամբ Քիւրտերուն եւ Պարսիկներուն դէմ պատերազմին պատճառաւ (ԺՈՒ. 225), եւ հրովարտակը առանց անոր հաւանութեան տրուած էր։ Երբոր Սահակ Վանի մէջ իր չար գործոյն համար Պօղոսը ճամբայ հանած էր, Վանայ գլխաւորներ, որոնց մէջ անուանէ կը յիշուին Ամիրխան Խանենց, Թումէ, Շիրաք, Միրաք, Փօլատ, եւ Սարուխան, եղածը լսելով՝ շատ աշխատեցան Սահակը ետ կեցնել, իր միտքէն զի զհակառակութիւն եւ զխռովութիւն թողցէ։ Մովսէսէ զրկուած Էջմիածինի վարդապետն ալ իրենց հետ առնելով, Սահակի խոստացան որ Վանայ մօտ Գուրուպաշի Ս. Խաչ վանքը իւրովքի մտիւքն իրեն յանձնեն, նուիրակն ալ առանձինն տարեկան 300 ղուրուշ վճարել խոստացաւ, որպէսզի եկեղեցւոյ մէջ նոր բաժանում եւ երկպառակութիւն չստեղծէ, բայց նա ոչ դառձաւ ի չար դիտաւորութեանց խորհրդոց իւրոց, լսուած ըլլալով իր պատուիրակին հրովարտակը ետ դառնալը (ԴԱՎ. 182)։

« 1654. Գահակալի Իրաւունք   |   1656. Սահակի Ձախողիլը »
© Gratun.org