Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մովսէս Գ. Տաթեւացի

1665. Յովսէփի Մահը

Մովսէս Տաթեւացիի կաթողիկոսական գործունէութիւնը շատ համառօտ եղաւ, երեքուկէս տարի միայն, սակայն քիչ չեղաւ իր արդիւնաւորութիւնը որ շատ կանուխէն սկսած էր եւ կաթողիկոս չհռչակուած՝ կաթողիկոսական գործունէութեամբ կը փայլէր։ Մովսէս վախճանեցաւ 1632 մայիս 14-ին (ԴԱՎ. 240), բայց չէ ըսուած թէ ինչ պարագայից մէջ։ Տարիքը շատ մեծ պէտք չէ եղած ըլլալ եթէ Գրիգոր Սրապիոնի կաթողիկոսութեան միջոցին, շուրջ 1600-ին (§ 1548), իբր 15 տարեկան աբեղայ ձեռնադրուեցաւ (§ 1603), որով մահուան թւականին մերձաւորաբար յիսնամեայ եղած կըլլայ։ Ախտաւոր մըն ալ եղած չըլլալուն նշան կը սեպենք տոկուն եւ անխոնջ աշխատութիւնը եւ չարքաշ կեանքը մինչեւ կեանքին վերջը, որով պատահական ծանր հիւանդութիւն մը զայն տապալած պիտի ըլլայ, երբ գործով կամ հանգիստի նպատակով կը գտնուէր Երեւան, Ս. Անանիայի վանքը, եւ սիրեցեալ եւ նուիրական օթարանը։ Երեւանցիք, որոնց հետ այնչափ սերտ կապուած էր իր առաջին գործունէութեան օրերէն սկսելով, ուզած պիտի չըլլան յետ մահուան ալ անկէ բաժնուիլ, որ թաղումը կատարուած է նոյն քաղաքին մէջ եւ գերեզմանն ալ գրուած է ժողովրդական գերեզմանատան մէջ Կողեռ բլուրին վրայ, որ այսպէս կոչուած է Յովհաննէս Կողեռն վարդապետին գերեզմանէն (§ 833), եւ որուն մօտ թաղուած էր նաեւ Մելիքսեդեկ Վժանեցին, որ նախընթաց 1631 տարին վախճանած էր (ԴԱՎ. 309)։ Մովսէսի վարդապետական գործունէութեան հետ կաթողիկոսական արդիւնաւորութիւնը, եւ բարեկարգական ջանքերուն հետ շինարար աշխատութիւնները՝ փոքրիշատէ պատմեցինք բացատրեցինք նաեւ իր հաստատուն եւ անվրդով ուղղափառութեան հաւատքը, ինչպէս որ Հայաստանեայցս եկեղեցին կիմանայ եւ կը դաւանի։ Իսկ իր անհատական եւ առաքինական առաւելութեանց համար կը խօսին ամենուն սիրելի եւ պաշտելի դարձած իր գործերը որով բացառիկ կերպով մը ամենուն անձկալի եղաւ եւ ընդհանուր միաձայնութեամբ կաթողիկոսական աթոռ բարձրացաւ։ Իրեն համար վկայուած է եւս թէ էր մաքրակենցաղ եւ սրբասնունդ, երկայնամիտ եւ ողորմած, եւ թէ զօրաւոր էր աստուածաշնորհ վարդապետութեամբ եւ քաղցր քարոզութեամբ, որով գիտէր հոգիներ շահիլ ուղղելով ի ճանապարհս արդարութեան (ԴԱՎ. 239)։ Իր կաթողիկոսութիւնը Հայ եկեղեցւոյ համար դարագլուխ մը կը կազմէ ըսինք (§ 1648), եւ իրօք ալ իրմով կը փակուի այն աղետալի եւ եղկելի շրջանը, որ ամէնէն աւելի յուսալից պայմաններու ներքեւ սկսաւ՝ աթոռոյն փոխադրութեան եւ Կիրակոս Վիրապեցիի ընտրութեան առթիւ, այլ որ յուսախաբ ելք մը ունեցաւ, շատ մը իրարու շղթայուած արտաքին եւ ներքին պարագաներու պատճառով։ Շատ ցանցառ մխիթարական արդիւնքներ ներկայեց մեզ 1441-էն մինչեւ 1629, մօտ երկու դարերու ժամանակամիջոցը, աւելի աղետալի դարձած՝ աթոռակիցներու գրութեան մուտք գտնելովը եւ ընդարձակ զեղծումներու դուռ բանալովը։ Միակ օգտակար հետեւանք ունեցաւ աթոռին յաջորդական եւ անընդհատ շարունակութիւնը պահպանելուն մէջ, որ կրնար թերեւս վտանգի ենթարկուիլ, ամենադժուարին պատահարներուն ներքեւ՝ եթէ կաթողիկոսի մահուան պահուն յաջորդը պատրաստ չգտնուէր։ Մովսէս իրեն աթոռակից չառաւ եւ առնել ալ չմտաբերեց, եւ անով վերջ տուաւ այդ տարադէպ սովորութեան։ Նպատակնիւ ներբողական մը հիւսել չըլլալով, կանգ կառնենք մեր նկատողութեանց մէջ, դիտել տալով միայն այն մեծագոյն եւ բացառիկ պատիւը, զոր իրեն ըրած է եւ կընէ եկեղեցին, անոր անունը յիշելով հանապազօր պատարագի մէջ, եռամեծ հովուաց եւ հովուապետաց կարգին, եւ կցելով զայն ուրիշ լուսաւոր անունի մը հետ, եւ յոյզ յիշատակով Գրիգորի եւ Մովսէսի Տաթեւացեաց անունները (ԺԱՄ. 591), զի Մովսէս ալ Գրիգորի համանման, եղաւ լուսատու տանս Արամեան (ԴԱՎ. 239), որչափ ալ ոչ տօնացոյցը եւ ոչ յայսմաւուրքը չեն արձանագրած տակաւին անոր անունը։

« 1664. Մովսէսի Ուղղութիւնը   |   1666. Փիլիպպոսի Ընտրութիւն »
© Gratun.org