Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1672. Կեսարացիին Մահը

Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութեան գործերը նկատելի իրողութիւններ չէին ներկայեր, յորմէհետէ մրցակցութիւնը թէ ոչ դադարեր, շատ թեթեւցեր էր, երկու մեծ մրցակիցներուն, Կեսարացիին եւ Խուլին հեռանալովը։ Զաքարիա Վանեցին գրուած էր պատրիարքական աթոռը 1628-էն իվեր (§ 1642), եւ Սահակի ալ օգնած էր՝ անոր անունին նոր կաթողիկոսութեան հրովարտակ հանել տալով (§ 1655), բայց վերջէն ստիպուեցաւ համակերպիլ Մովսէսի կաթողիկոսութեան, երբ Սահակի գործը ձախողեցաւ (§ 1656), եւ հաւանական է որ չմտաբերեց ալ Փիլիպպոսի կաթողիկոսութեան արգելք յարուցանել, եւ ինքն ալ գտնուեցաւ անոնց հետ, որ յիւրաքանչիւր տեղեաց թղթով հաւանութիւն յայտնեցին Փիլիպպոսի կաթողիկոսութեան (ԴԱՎ. 242)։ Հաւանական ըսինք, վասնզի ճիշդ այդ միջոցին Հայոց 1082 թուին, զինքն մանղուլ արին Ստամպօլցիք (ԳԱԼ. 345)։ Արդ Հայոց 1082 թուին ամանորը կիյնար 1632 հոկտեմբեր 14-ին, Փիլիպպոսի օծումէն երեք ամիս առաջ, ուստի կրնայ կարծուիլ, թէ Զաքարիայի կողմէ դժկամութեան նշաններ՝ կրցան պատճառ ըլլալ անոր պաշտօնականութեան, եւ Գրիգորի Կեսարացի որ անոր յաջորդեց, նա եղաւ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքական աթոռին անուամբ Փիլիպպոսի կաթողիկոսութեան հաւանութիւն յայտնողը, որ իր ձեռնասուն Մովսէսի ձեռնասունն էր։ Կեսարացիին բազմաթիւ պատրիարքութիւններուն վերջինն է այս, զի երեք տարիէն 1636-ին աթոռի վրայ եղած ատեն վախճանեցաւ, եւ Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ թաղուեցաւ (ԿՈԼ. 79), ուր այժմ այլեւս գերեզմանը չերեւիր, անշուշտ նոյն եկեղեցւոյն 1736-ին հրկիզուելէն ետքը վերաշինուած պահուն տեղի ունեցած անմտադրութեան պատճառով, Կեսարացիին վերջին պատրիարքութեան ժամանակամիջոցը նշանաւոր դիպուած մը չի ներկայեր, եւ խաղաղ պաշտօնավարութիւն մը ունեցած է։ Նա շատ նշանաւոր անձնաւորութիւն մը եղած է, զոր Դավրիժեցին կը կոչէ այր երեւելի, վարուքն պարկեշտ եւ չորակաց, իմաստութեամբն փարթամ, բանիբուն եւ յոյժ հանճարեղ, այնպէս որ անուանի էր ի մէջ աշխարհի, կախեալ կային զնմանէ (ԴԱՎ. 288)։ Եկեղեցական եւ ազգային խորին դիտութենէ զատ, հմուտ եղած է համակողմանին եւ երկրաչափականին, գրած է Թուականք եւ պատմութիւնք, Ադամէն մինչեւ իր ժամանակը, հայերէն գիրով եւ լեզուով երկրագունդ մը շինած է, յօրինած է քերթուածներ, գանձեր եւ տաղեր (06. ԼՈՅ. 1184), բայց ամենէն վեր է իր ազգային եկեղեցւոյն պաշտպանութեան համար ամուր համոզումը եւ անխոնջ ջանքը, որով յաղթական կերպով մաքառեցաւ լատինասէր եւ լատինամիտ կուսակցութեան դէմ։ Իրեն յիշատակին փառաւոր վկայութիւն մը ելաւ եկեղեցւոյ մէջ թաղուիլը, բացառիկ արքունի հրամանաւ, եւ Շահին Չէլէպի ազգայնոյն միջնորդութեամբ, ինչպէս կը վկայէ իր երբօրորդին Յակոբ Կեսարացի քահանան (ԿՈԼ. 79)։

« 1671. Ծռազատիկի Անցքերը   |   1673. Պատերազմ և Շինութիւն »
© Gratun.org