Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1677. Լեհահայեր և Փիլիպպոս

Անդին Իլվովի Հայեր, որ Նիկոլի դէմ պայքար կը մղէին, կաշխատէին ամէն պարագայէ օգտուիլ, եւ բարեդէպ համարեցին Լեհաց եւ Պարսից թագաւորներուն մէջ դեսպանական յարաբերութեանց պարագան, եւ յատուկ գիրով, գուցէ եւ պատուիրակով, դիմեցին Փիլիպպոս կաթողիկոսին, որ Պարսից թագաւորին կողմէն միջնորդութիւն մը ըլլայ իրենց համար Լեհաց թագաւորին մօտ։ Այդ գիրն է որ Փիլիպպոսի ձեռք հասած կերեւի Ասպահան եղած ատեն, եւ Էջմիածին հասնելէն երեք օր ետքը պատասխանը կը գրէ 1638 հոկտեմբեր 12-ին։ Փիլիպպոսի կոնդակը ուղղուած է, Իլվովի, Կամենիցի, Եաղլովիցի, Զամոսցայի եւ Լուցկայի Հայ գաղթականութեանց։ Կաթողիկոսը կը յայտնէ թէ շատ տրտմեցաւ պատմուածներուն վրայ, դիմում ըրաւ ի դուռն արքային Պարսից, եւ պահ մը լսեց թէ քանի մը եկեղեցիներ Հայերուն յանձնուեր են։ Կաւելացնէ թէ տեսնուեր է Լեհաց դեսպանին հետ, որ իրեն խօսք տուեր է, թէ երբ դառնայ՝ կը խօսի իրենց թագաւորին եւ դիւրին է այդ գործ։ Պարսիկ դեսպանին ալ խօսեր է, ինքն ալ գիր մը կը յղէ Լեհաց թագաւորին, կը յիշէ եւս Հայոց նպաստաւոր թուղթ մը թագաւորին առ թագաւորն, եւ կը կնքէ իր թուղթը մաղթելով որ Աստուած ազատեսցէ զձեզ յայդմ դառնագոյն վշտաց (ԲԺՇ. 113)։ Փիլիպպոս կոնդակին Իլվով հասնիլը նշանակուած է 1639 յունիս 25 թուականով (ԲԺՇ. 113), եւ շաբաթ մը ետքը յուլիս 2-ին կը նշանակուի Փիրօմալիի Իլվով հասնիլը (ԲԺՇ. 114)։ Սա պաշտօն ընդունած էր Ուրբանոս Ը. պապէն Իլվով երթալ, որպէսզի իբր Հայոց լեզուին եւ եկեղեցական խնդիրներուն հմուտ՝ հնարեսցի հաշտութիւն առնել ի մէջ Նիկոլի եւ ժողովրդեան (ՉԱՄ. Գ. 639)։ Իսկ Փիլիպպոս կաթողիկոսի կողմանէ ալ յանձնարարութիւն ունեցած ըլլալը, Դավրիժեցիէն չի քաղուիր (ԴԱՎ. 295), ինչպէս ոմանք կարծեցին (ՉԱՄ. Գ. 639)։ Փիրօմալլի իր ոճին հետեւելով լաւ յարաբերութիւն կապեց Լեհահայերուն հետ, որ մինչեւ իսկ հաւանեցան եւ ճանապարհի ծախքն ալ հոգալով զայն Հռոմ ղրկեցին, որպէսզի պապին առջեւ իրենց պահանջը պաշտպանէ։ Բայց Նիկոլի եւ Փիրօմալլի յարաբերութիւնները լաւ չէին եղած, երկու գլխաւոր պատճառներով, մէկը Նիկոլին խիստ մոլեռանդ ուղղութեան հետեւիլը, եւ երկրորդ իր անհատապէս անկարգ եւ ընդարձակ եւ ցոփակեաց կեանքը։ Անոր համար Նիկոլ պէտք զգաց անգամ մըն ալ անձամբ Հռոմ երթալ իր դատը պաշտպանելու, եւ իր նպատակին ալ հասաւ։ Պօղոս Փիրօմալլի Հռոմ հասնելով բանս ինչ բարեխօսութեան Հայոց առաջարկեալ էր (ԴԱՎ. 295), եւ հարկաւ թելադրած էր իր մտածած հնարիմաց եղանակը Հայերը շահելու, եւ լոկ բառերով չխտրչեցնելու համար։ Անշուշտ Նիկոլի հեռացումն ալ օգտակար ցուցած էր գրգռութիւնները մարելու համար։ Բայց Նիկոլի ուղղութիւնը աւելի ընդունելութեան արժանացաւ պապական արքունիքին կողմէ, եւ մոլեռանդ Նիկոլը խափանեաց զօգնութիւնն Պօղոսի՝ ձեռնտուութեամբ Եզվայիթացն (ԴԱՎ. 295)։

« 1676. Փիրօմալիի Ընթացքը   |   1678. Նիկոլի Զեղծումները »
© Gratun.org