Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1678. Նիկոլի Զեղծումները

Անգամ մըն ալ Նիկոլ յաղթական կելլար իր կրօնամոլ պայքարին մէջ, եւ Լեհահայեր կրկին կը դիմէին Փիլիպպոսի օգնութեան, որ երկրորդ կոնդակով մը կը ծանուցանէ 1640-ին, թէ Պարսկաստանէ գացող դեսպանը ճամբան սպանուած ըլլալով, գործը անհետեւանք է մնացած, եւ կառաջարկէ քանի մը բանիբուն անձինս յղել, որպէսզի անոնց հետ խորհրդակցի ձեռք առնուելիք միջոցներուն վրայ (ԲԺՇ. 114)։ Այդ առաջարկին գործադրուած ըլլալը յայտնի չէ, մինչ յայտնի է Լեհահայերու խղճալի կացութեան շարունակելը դեռ բաւական տարիներ։ Ժողովուրդը իր եկեղեցիներէն վտարուած եւ եկեղեցւոյ խորհուրդներէ եւ կարեւոր ծէսերէ զրկուած, ուխտած էր երդմամբ, ի չարչարանս ամենայն գալ մանաւանդ՝ քան ի ծառայութիւն Նիկոլի (ԲՌՆ156), եւ այդ նպատակով ոչ մի ծախքը ետ չէր կենար, մինչեւ որ աղքատացաւ ժողովուրդն առհասարակ (ԲՌՆ. 26), եւ յուսաբեկութեան մատնուելով բազում արք երկիւղածք եւ վրէժխնդիրք հայրենի օրնիաց՝ մեկնեցան ի տանց եւ ի տեղեաց, եւ եղան պանդուխտ եւ նժդեհք շրջագայեալք օտար արխարհի։ Իսկ Նիկոլ իր ծախքերը գոցելու համար եկեղեցիներուն գանձատուները գտնուած հարստութիւնները, զգրեանսն եւ զսրբութեան անօթսն եւ զամենայն աւանդս վատնեց ու ցրուեց, զորս վաճառեաց, զորս կաշառս բաշխեաց, եւ զորս ձեռամբ Հրէից խորտակեալ արար արծաթ եւ վաճառեաց, այնպէս որ Լեհահայերու եկեղեցական գանձերը բնաւին վատնեաց եւ ոչինչ մնաց։ Ասոր հետ մէկտեղ, ինքն իր վատթար ընթացքը կը շարունակէր, եւ կայր ըստ առաջին վարուց իւրաց, եւ եւս առաւել անառակ (ԴԱՎ. 296)։ Այդ մասին Լատին պատմագիրը մանրամասնութիւներ ալ կու տայ, թէ ունէր Նիկոլ կոյս մի յազնուական տոհմէ, զոր յափշտակեալ էր ի վանուց իբրեւ զկին իւր օրինաւոր, եւ կը յաւելու, թէ են Նիկոլի ի կնոջէն որդիք յարբունս հասակի (ԲՌՆ. 160)։ Եւ սա է կաթոլիկութեան ախոյեանը, որուն համար պապութիւնն չէր խղճեր քրիստոնեայ եւ կրօնասէր ժողովուրդ մը ոտնակոխ ընել, եւ յանուն կաթոլիկութեան հոգեւորապէս եւ մարմնաւորապէս հալածել, որպէսզի բռնութեամբ հեռացնէ զայն իր հայրերուն նուիրական եւ ուղղափառ դաւանութենէն։ Այդ կացութիւնը տասը տարիէ աւելի տեւեց, առանց նոր միջադէպ մը ունենալու, եւ Փիլիպպոսի ալ առիթ չներկայացաւ այդ միջոցին նորէն Լեհահայերու գործերով զբաղելու, թէպէտ հնար չէր որ միտքէ հեռացնէր իր հոտին մէկ մասին կրած կրօնական եւ անտանելի հալածանքը։

« 1677. Լեհահայեր և Փիլիպպոս   |   1679. Սահակի Մահը »
© Gratun.org