Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1686. Սիմէոն և Ներսէս

Սիմէոնի նամակը ինչ արդիւնք ունեցաւ չենք գիտեր, եւ ոչ իսկ հասցէին ղրկուած կամ Էջմիածինի հասած ըլլալը տեղ մը յիշուած է։ Դավրիժեցին ալ բնաւ տեղեկութիւն չունի այդ միջադէպին վրայ, եւ կերեւի թէ Էջմիածինի մէջ Սիմէոնի նամակն իսկ չէ տեսեր։ Բայց ինչ ալ ըլլայ եղելութիւնը, Փիլիպպոս խոհականութեամբ վարուած է խնդիրը չարծարծելով եւ պայքարը չբորբոքելով, համոզուածըլլալով թէ այսպիսի բնաւորութեան եւ լեզուագրութեան տէր մէկու մը հետ հնար չէր խօսք հասկնալ եւ հասկցնել, եւ բարեկարգական կանոններու վրայ համոզում գոյացնել։ Սիմէոն բոլոր իր նամակին մէջ կանոններու յիշատակութիւն իսկ չըներ, եւ պատահական գործերը իբր ուղեցոյց կը նկատէ։ Ըստ այսմ կաթողիկոսական վիճակներու յարաբերական խնդիրները, որոնց վրայ Մովսէս ու Փիլիպպոս մտադրութիւն դարձուցած էին, իրենց շփոթ կացութիւնը շարունակեցին մինչեւ Սիմէոնի մահը 1648-ին, որուն յաջորդեց Ներսէս Սեբաստացի, որ անգամ մը յիշուեցաւ Կ. Պոլսոյ գործերուն առիթով (§ 1634), եւ որ աւելի խաղաղասէր եւ խոհական գաղափարներու տէր անձ մըն էր, եւ բարեկարգ յարաբերութեանց պէտքը կը զգար։ Իրօք ալ անոր որով փոխադարձ պայմաններ կրցան հաստատուիլ Էջմիածինի եւ Սիսի աթոռներու միջեւ։ Այդ յաջողութիւնը սովորաբար դիպուածի արդիւնք կը կարծուի, երկու կաթողիկոսներուն պատահմամբ Երուսաղէմ գտնուելէն առջեւ եկած (ԴԱՎ. 254), սակայն պարագաներու ուսումնասիրութիւնը կառաջնորդէ կարծել ինչպէս մտածած է եւ Աբէլ Մխիթարեան (ԱԲԼ. 145), թէ այդ համաձայնութիւնը կանխաւ պատրաստուած կարգադրութեան արդիւնք էր, մասնաւոր բանակցութիւններով Փիլիպպոսի եւ Ներսէսի մէջ հաստատուած, եւ լրացնելու համար չեզոք գետինի մը վրայ իրարու հետ տեսակցելնին որոշուած, եւ ժամադրութիւն ալ եղած, այնպէս որ Փիլիպպոս Երուսաղէմ գացած ատեն, ճամբայ ելած կը գտնէ Ներսէսը (ԴԱՎ. 254)։ Փիլիպպոսի Էջմիածինէ մեկնիլը տեղի ունեցաւ 1451-ին (ԴԱՎ. 260), ամսաթիւը յիշուած չէ, բայց գարունին յառաջելուն կրնար ընել Երեւանէ Կարին ճանապարհորդութիւնը, եւ պատշաճողութիւնը կը պահանջէր որ զատիկն ալ ըրած ըլլար, որ այն տայրի կը հանդիպէր մարտ 30ին։ Փիլիպպոս բաւական երկար ուղեւորութեան ձեռնարկած ատեն, պէտք էր որ յարմար մէկ մը տեղակալ նշանակէր Մայրաթոռին գործերը հոգալու, եւ ձեռնարկած շինութեանց հսկելու, եւ որչափ ալ անունը տրուած չէ, սակայն Դավրիժեցիին ըսելէն, թէ Յակոբ Ջուղայեցին ի ժամանակս կաթողիկոսութեան Փիլիպպոսի, սկսաւ շինութիւններով զբաղիլ (ԴԱՎ. 267), եւ թէ Գայիանէի եւ Հռիփսիմէի վանքերուն նորոգութիւնները Փիլիպպոսի բացակայութեան ատեն կատարուած են (ԴԱՎ. 253), կրնանք հետեւցնել թէ նոյն ինքն Յակոբ Ջուղայեցին, Փիլիպպոսի յաջորդը, անոր տեղակալն ալ եղաւ բացակայութեան միջոցին։ Պէտք է եւս դիտել, թէ նախորդներու օրով այսպիսի պարագաներու մէջ, օծեալ աթոռակից մը կը գրուէր, ինչպէս ըրին Յովհաննէս Աջակիրը (§ 1513) եւ Ստեփանոս Սալմաստեցին (§ 1549), սակայն աթոռակցութեան սովորութիւնը Մովսէս Տաթեւացիէ միանգամ ընդ մսիշտ ջնջուած ըլլալով, Փիլիպպոս ալ զայն չուզեց վերանորոգել, եւ լոկ եպիսկոպոս տեղակալի յանձնեց Մայրաթոռոյն գործերը։ Գրչագիր աւետարանի մը յիշատակարանը 1653 թուականին, ի կաթողիկոսութիւն տէր Անանիայի գրած ըլլալէն (ԹՈՐ. Բ. 340), որ եւ ճիշդ Փիլիպպոսի բացակայութեան թուականին կը համեմատի, հնար էր հետեւցնել, թէ այս անունով աթոռակից մը գտնուած ըլլայ Էջմիածինի մէջ, սակայն Դավրիժեցիին եւ ուրիշներուն այս անունով մէկ մը չյիշելնէն, եւ ուրիշ աթոռներու վրայ ալ այս անունով կաթողիկոս չգտնուելէն, պարզապէս շփոթութեան հետեւանք կը նկատենք Անանիա կաթողիկոսի մը յիշատակութիւնը։ Առ առաւելն կաթողիկոսութեան բացակայութեան միջոցին տեղապահութեան վրայ կրնար մեկնուիլ. սակայն այն ալ չենք համարձակիր պնդել՝ միակ եւ շփոթ յիշատակութեան մը հիմնուելովը։

« 1685. Նամակին Փակումը   |   1687. Փիլիպպոս Յերուսաղէմ »
© Gratun.org