Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1689. Գումարման Գործեր

Երուսաղէմի մէջ տրուած որոշմանց եւ հաստատուած կանոններուն նկատմամբ, Դավրիժեցիէն ունինք միայն 13 կանոններու պարունակութիւնը, որ կերեւի թէ բուն իսկ ստորագրեալ պատճէնը չեն, զի Դավրիժեցին ալ զորս համառօտիւ նշանակեցից նախաբանով յառաջ կը բերէ (ԴԱՎ. 255)։ Յիշեալ կանոններուն ժողովական ոյժ կրնայինք տալ, հիմնուելով Դավրիժեցիին ժողովգումարեալ բացատրութեան, բայց դժուար կը նկատենք ընդհանուր ազգային ժողովի հեղինակութիւնը տեսնել Երուսաղէմի գումարումին մէջ, քանի որ ընդհանուր հրաւէրով եւ ամէն կողմերէ հաւաքուած ժողով մը չէր կազմուածը, որուն մասնակցած են Փիլիպպոսի եւ Ներսէսի հետեւորդները եւ Երուսաղէմի վանքը գտնուողները։ Իսկ քահանաներ եւ աշխարհականներ եղած են, պատահմամբ գտնուող ուխտաւորներուն գլխաւորները։ Հետեւապէս աւելի քան բուն եւ ազգային ժողովական գործ, իբր երկու աթոռներու մէջ համաձայնութեան դաշնագիր մը ի դէպ է նկատեալ յիշեալ 13 գլուխները։ Այսու հանդերձ կը համաձայնինք այդ կանոններուն վրայ՝ պաշտօնական եւ կանոնական նշանակութիւն տեսնալ։ Իբր զի այդ գլուխներուն գլխաւոր նպատակակէտը եղած է սէր եւ միաբանութիւն երկուց աթոռաց կաթողիկոսացն Էջմիածնի եւ Սսոյ (ԴԱՎ. 255), որպէսզի հնար ըլլայ առջեւն առնել այն անկարգութեանց եւ զեղծումներու, որոնք տիրած էին երկու աթոռներուն իրարու ձեռքէ իրաւունք եւ հասոյթ խլելու մրցումէն։ Իսկ անկէ յառաջ եկած հակառակութենէն, կօգտուէին անհատներն ալ իրենց ապօրինութիւնները գեղերեսելու համար։ Այդ մասին աւելի մեղադրելի էր Սսոյ աթոռը, որ ինչպէս տեսանք Սիմէոնի նամակէն, Մայրաթոռի իրաւունքները եւ հեղինակութիւնը կուզէր ջնջել, եւ իրեն համար օգտակար պարագայ մը կըլլար Էջմիածինի աթոռին Պարսիկ տիրապետութեան ներքեւ գտնուիլը, եւ Պարսիկ տէրութեան Օսմանեանին հետ պատերազմի կամ թշնամութեան մէջ լինելը։ Ասով Սիս կը քաջալերուէր Օսմանեան վիճակներու վրայ ոտնձգութիւններ ընել, եւ Օսմանցիները գովելու ցոյցերու դիմել, ինչպէս Սիմէոն ալ ըրած էր (§ 1685)։ Այդ զեղծումներուն դարման տանիլը Մովսէս ալ մտածած էր, բայց իրեն անհնար էր եղած երկու տէրութեանց թշնամութիւններուն շարունակելուն պատճառով, իսկ Փիլիպպոս ուզեց օգտուիլ 1639-ին հաստատուած երեսնամեայ խաղաղութենէն (§ 1680) եւ անով զօրացնել առաջին քայլը՝ զոր առած էր Թորոս Անկիւրացիին ձեռնադրութեան դէմ ելլելով (1681)։ Իսկ անկէ ետքը պէտք եղած էր երկայնամտել, որպէսզի խոհական մէկ մը յաջորդէ յամառ եւ յախուռն Սիմէոնին։

« 1688. Երուսաղէմի Գումարումը   |   1690. Հաստատուած Կանոններ »
© Gratun.org