Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1699. Տեղակալներաւ Ժամանակը

Տեղակալութեան ձեւը, կամ աւելի ճիշդ խօսելու համար՝ պատրիարքարանի անգլուխ կերպարանը, տարիի մօտ տեւեց 1649-էն սկսելով մինչեւ որ Դաւիթ պահ մը տեղակալները հաճեցուց, որ նորէն զինքը պատրիարք ընդունին, եւ ընդունեցան 1650-ին, բայց չորս ամիսէն նորէն վար առին, եւ տեղակալութեան ձեւով կառավարուեցան միջոց մըն ալ։ Դաւիթի այդ վերջին պաշտօնանկութիւնը տեղի ունեցաւ 1651-ին, եւ կերեւի թէ ինքն ալ յուսահատեցաւ այլեւս կացութեան տիրանալ եւ նորէն պատրիարքութեան բարձրանալ, զի 1651 դեկտեմբեր 10-ին նա Բերիա կը գտնուի, Դաւիթ Եւդոկիացի քահանային պատմածին համեմատ (ՏԱՇ. 841)։ Երբոր նախապէս ծանօթ դէմքեր Կ. Պոլսոյ մէջ կը պակսէին, նոր մը կը սկսէր այնտեղ երեւան գալ, Եղիազար Այնթապցին։ Նա 1641-ին վարդապետութեան աստիճան առած Յովհաննէս Չնքուշցի վարդապետէն, անկէ ետքը զանազան քաղաքներ պատած, 1647-ին Արզնիի առաջնորդ եղած, եւ Փիլիպպոսէ եպիսկոպոս ձեռնադրուած, Բարձրահայեաց Ս. Աստուածածին վանքին պայծառութեան աշխատած (ԹՈՐ. Բ. 400), անկէ Երուսաղէմ գացած էր, ուր կը յաջողի 1649-ին Աստուածատուր պատրիարքը գահընկէց ընելով անոր տեղ ընտրուիլ։ Բայց տարին չբոլորած Աստուածատուր իր աթոռը կը դառնայ (§ 1687), եւ Եղիազար 1651-ին Կոստանդնուպոլիս կու գայ (ԹՈՐ. Բ. 400), թերեւս Երուսաղէմի աթոռը նորէն ձեռք ձգելու համար, բայց Կոստանդնուպոլսոյ անգլխութիւնը զինքը աւելի կը շահագրգռէ, եւ Կ. Պոլսոյ ժողովուրդն ու իշխանաւորները մշակելու կաշխատի։ Այդ միջոցին տեղակալութիւն կը տիրէր Կ. Պոլսոյ մէջ, այնպէս որ 1651-ին Փիլիպպոսի ուղեւորութեան համար կայսերական հրովարտակ ստացած ըլլալու գործն ալ կը վերագրուի Հայկական ժողովրդոցն որք բնակեալ են ի Կոստանդնուպոլիս (ԴԱՎ. 263), եւ պատրիարք չի յիշուիր, զի իրօք այն միջոցին պատրիարք չկար։ Եղիազար բուռն բայց գործունեայ, յախուռն բայց գրաւիչ բնաւորութեան տէր, քիչ քիչ կը շահի տեղակալները, որոնք կը հրապուրուին նոր եկող ճարտար եւ յաջողակ վարդապետէն, եւ 1651-ին վերջերը զինքն պատրիարք կ՚անուանեն։ Սակայն Եղիազար ինքզինքը գործի վրայ փայլեցնելու եւ ազգային վիճակը դարմանելու չափ առեն չունենար, քանի որ պարտաւոր էր նախապէս իր դիրքը ամրացնել, եւ ահա 1652 զատիկէն ետքը Փիլիպպոս կաթողիկոս Երուսաղէմէ կը հասնի (§ 1691

« 1698. Գումքափուի Հրդեհը   |   1700. Փիլիպպոս Ի Կ. Պոլիս »
© Gratun.org