Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1700. Փիլիպպոս Ի Կ. Պոլիս

Փիլիպպոսի Կ. Պոլսոյ մէջ ընելիքը գծուած, եւ իր միտքին մէջ ալ կանուխէն կազմուած էր, զի անցուդարձին կատարելապէս տեղեակ էր։ Նախ սկսաւ իր հեղինակաւոր ձայնով, ազդու քարոզութեամբ եւ ազդեցիկ խրատներով ամէնուն սիրտն ու համակրութիւնը գրաւել, ժողովուրդին մէջ ինկած աղետալի դժուարութիւնները հետզհետէ թեթեւցնել։ Ընդհանուր գործերուն եւ շահերուն պէտքը զգացնել, այնպէս որ կիրքեր հետզհետէ թուլցան, թշնամութիւններ քիչցան, եւ հնար եղաւ քիչ ու շատ համաձայնութիւն մը հաստատել, այդ նպատակին համար անհրաժեշտ պայմաններէն մէկն էր, անկողմնակալ եւ ամէնուն հաճելի պատրիարք մը ունենալ, մինչ Եղիազար Այնթապցին, ոմանց ազդեցութեամբ բարձրացած ըլլալուն, մնացեալներուն հաճելի չէր։ Եղիազար ինքն ալ զգաց այդ պէտքը, թէ պիտի չկարենայ պէտք եղած յարաբերութիւնները հաստատել, հարկաւ Փիլիպպոսի հայրական խրատներն ալազդեցին, եւ Եղիազար պատրիարքութենէ հրաժարեցաւ նոյն 1652-ին վերջերը, տարի ու կէս պատրիարքութիւնը վարելէն ետքը (ԹՈՐ. Բ. 403), եւ 1653-ին նորէն քաշուեցաւ իր առաջին տեղը, այն է Արղնիի վիճակը եւ Բարձրահայեաց վանքը (ԹՈՐ. Բ. 404)։ Իսկ պատրիարք ընտրուեցաւ Յովհաննէս Մուղնեցի եպիսկւպոսը, որ պէտք է Փիլիպպոսի հետեւորդներէն մին եղած ըլլայ, վասընզի նախապէս ոչ գործի վրայ գտնուած է եւ ոչ անունը յիշուած է։ Երկրորդ գործն էր ազգին վրայ ծանրացող 40,000 ղուրուշի պարնքը սրբել, որ քար գայթակղութեան եղած էր։ Փիլիպպոսի հովանաւորութեամբ հանգանակութիւն մը բացուեցաւ, եւ նա ինքն կացոյց հոգաբարձուս՝ արս հաւատարիմս, որոնք բազում ջանիւ եւ առխատութեամբ գործին հետեւեցավ, եւ յամիսս ութ, մէկ կողմէն հաւաքեցին եւ միւս կողմէն վճարեցին, եւ պարտքերը սրբեցին։ Գործին յաջողութեան օգնեց Փիլիպպոսի ազդեցութիւնը, որովհետեւ առ որ լինէր հրաման հայրապեին, ոչ իշխէր բան ինչ ասել (ԴԱՎ. 257)։ Պետութեան առջեւ ալ յարդ ունեցաւ Փիլիպպոս, եւ կայսերական հրովարտակ ալ ստացաւ, որով իր կաթողիկոսական իրաւասութիւնը կը ճանչցուէր Թուրքիոյ Հայերուն վրայ (ԶԱՔ. Բ. 74)։ Կ. Պոլիս եղած ատեն Փիլիպպոս առիթ գտաւ Պրուսա ալ այցելել Երեմիա Քէօմիւրճեանի ընկերակցութեամբ, եւ Սիվրի Ատայի մէջ ալ պատարագեց, Ներսէս Մեծի աքսորին աւանդական յիշատակին համեմատ (09. ՕՐԱ. 98)։ Այսպէս ամբողջ տարի մը Կ. Պոլսոյ մէջ աշխատեցաւ ազգային գործերու կարգադրութեան համար, ոչ միայն տեղական խնդիրները լուծելով, այլեւ հեռաւոր Լեհահայերուն խաղաղութեան ալ նպաստելով։

« 1699. Տեղակալներաւ Ժամանակը   |   1701. Լեհահայերու Ընթացքը »
© Gratun.org