Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1702. Նիկոլ Ի Կ. Պոլիս

Նիկոլ կը մտածէ որ պատուիրակներ կրնան կաթողիկոսին հետ իրեն աննպաստ որոշման յանգիլ, որովհետեւ հռոմէականութենէ զատ իր անձնական անկարգ ընթացքին դէմ ալ գանգատներ ունէին, եւ կասկածելով թէ մերձ է ինքն ի կործանումն, եթէ միայն կշռեսցէ ժողովուրդն զայն հարուած, այսինքն իր անկարգութեան դէմ ամբաստանութիւններ ընէ, կ՚որոշէ ինքն ալ անձամբ կաթողիկոսին երթալ (ԲՌՆ. 159)։ Պէտք եղած ծախքին համար զերկու հազար ղուրուշ նախդ դրամ կը ստանայ Եւդոկիացի Մարկոսի որդի Սիմոն Չէլէպի մեծահարուստ բարեկամէն (ԴԱՎ. 297) եւ կառօք սուրհանդակոց շտապով ճամբայ կ՚ելլայ (ԲՌՆ. 26), Պուղտանի վրայէն (ԴԱՎ. 297)։ Ճամբան կը հանդիպի Յովհաննէս Արզնեցիին՝ որ պատուիրակներուն հետ Իլվով կ՚երթայ, եւ անկէ ալ կառնէ թուղթ առ կաթողիկոսն վասն ինքեան յանձնարարութեան, եւ ճամբան շարունակելով կը հասնի Կ. Պոլիս, եւ Փիլիպպոսին կը ներկայանայ (ԴԱՎ. 299)։ Իսկ Արզնեցին կ՚երթայ Իլվով։ Լեհահայեր Նիկոլը մինակ չթողլու համար, որ ուզածը չխօսի կաթողիկոսին եւ չհամոզէ, նոր եւ ազդեցիկ պատգամաւոր մըն ալ ճամբայ կը հանեն, Խաչքօ կամ Խաչիկ անուն ոմն երեւելի, որ էր մի ի դատաւորացն Հայոց։ Խաչքս ալ Նիկոլի ետեւէն Կ. Պոլիս կը հասնի։ Փիլիպպոս որ յակամից հաստատած էր Լեհահայերուն մտածած կերպը եւ առաջարկած գիրը, կացութիւնը փոխուած կը տեսնէ Նիկոլի հասնելովը, վասնզի այլեւս իր ձեռքին տակն էր քար գայթակղութեան եղող անձը։ Նիկոլ շուտով կը հասկնայ այդ բանը, եւ պարագայից յարմարելու ճարտարութեամբը, միտք ու լեզու կը փոխէ, եւ ինչպէս լատին պատմիչը կը գրէ. աղաչէր եւ հայցէր հեզաբար կաթողիկոսէն, ներել նմա զամենայն յանցանս իւր. եւ տայր գրով աթոռոյն Էջմիածնի։ Յանձն առնոյր եւ այլ պայմանս, զորս անպատեհս կը կոչէ Լատին պատմիչը (ԲՌՆ. 159), վասնզի Հայ եկեղեցւոյն նպաստաւոր էին։ Այդ պայմանները կը գտնենք Դավրիժեցիէն յիշուած, եւ են. 1. Նիկոլ իր եկեղեցական ու աշխարհական հետեւորդներուն հետ՝ դաւանեալ խոստովանեսցի զդաւանութիւն Լուսաւորչին եւ զնորին աթոռակալ հայրապետին։ 2. Նիկոլ իր հետեւորդներով՝ արասցէ զարարողութիւն Հայաստանեայց եկեղեցւոյն։ 3. Նիկոլին յաջորդը Էջմիածինի կաթողիկոսէն լինիցի օծեալ, եւ անոր հնազանդ եւ հետեւող լիցի։ 4. Նիկոլ իր հետեւորդներով, մի՛ խառնեսցէ ջուր ի բաժակն սրբոյ պատարագին։ 5. Պապին անունը չյիշուի յեկեղեցական ժառանգաւորեաց եւ ի կղերիկոսաց, ոչ ալ Նիկոլի յաջորդէն, այլ միայն Նիկոլէն, եւ զայն եւս ի պատարագն միայն։ Այս բացառութիւնն ալ ներուեցաւ, որովհետեւ Նիկոլ այդ յիշատակութիւն ձեռնադրաւն խոստացած ըլլալով, կասկած կը յարուցանէր թէ գուցէ մահապարտ առնիցեն զինքն։ Նիկոլ այդ ամէնը հոգւով չափ եւ յօժար կամօք յանձին կալեալ, բոլորն ալ կնքով կնքեալ եւ ձեռնագրով դրոշմեալ ետ կաթողիկոսին, եւ կաթողիկոսն ալ գիրը յանձնեց Խաչքօ դատաւորին, որպէսզի Իլվովի դիւանին մէջ ի պահեստի ունիցին վասն առյապայն զգուշութեան։ Փիլիպպոս յատկապէս ալ խրատեց Նիկոլը որ զգաստացեալ ի թափառական եւ ի Խէնէշ վարուց իւրոց, ուղղութեան գայ, եւ եպիսկոպոսութիւն վարէ բարեշաւիղ կենցաղավարութիւն ունենալով, Նիկոլ ինչ որ առաջարկուեցաւ կատարելապէս անդիմադարձ ընդունուեցաւ, կաթողիկոսն ալ զինքն արձակեց ի կապանաց բանադրանաց (ԴԱՎ. 298), զոր Մովսէս կաթողիկոս գրած էր (§ 1660), Իլվովի եպիսկոպոսութեան նոր կոնդակ ալ տուաւ 1654 ապրիլ 15 թուականով (ԿԱՄ. 255), եւ այնպէս արձակեց իր տեղը։

« 1701. Լեհահայերու Ընթացքը   |   1703. Լեհահայերու Հաշտութիւնը »
© Gratun.org