Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1708. Փիլիպպոսի Մահը

Փիլիպպոս իր ուղեւորութենէն դառնալէն ետքը տարիուկէս միայն ապրեցաւ Էջմիածնի մէջ, եւ տակաւ տկարացաւ իր առողջութիւնը թէպէտեւ 63 տարեկան էր տակաւին (ԴԱՎ. 266)։ Տնտեսի կիրակիին, 1654 մարտ 18-ին եկեղեցի իջաւ, նստաւ յաթոռ եւ սկսաւ ասել քարոզ, տնտեսին առակը իրեն նիւթ ընելով։ Բայց յաջորդ երկուշաբթին տկարացաւ եւ անկաւ ի մահիճս։ Բոլոր միաբանք շփոթուեցան, եւ լուր առնելու համար իրեն մօտեցողներուն սկսաւ ըսել, թէ ոչ եւս յառնեմ յառողջութիւն, եւ թէ երէկուան քարոզին մէջ, երբոր կը կրկնէ, ոչ եւս կարես լինել տնտես խօսքերը, կարծես թէ յայլմէ ումեքէ ազդեցաւ ի սիրտս իմ, իբր թէ ինձի ըսէր, թէ ոչ եւս տնտեսես։ Իրօք ալ վիճակը օրէօր ծանրացաւ, եւ Դատաւորի կիրակիի առտուն, դէպի լոյս առաւօտուն սկսաւ հոգեվարիլ, ինքն ալ զգաց իր վիճակը, եւ սկսաւ Արդ արձակեա օրհնաբանութիւնը կրկնել, եւ այնպէս աւանդեաց զսրբասնեալ հոգին, 1655 մարտ 25ին (ԴԱՎ. 265)։ Դավրիժեցիին հանգամանօրէն նկարագիրը, զոր իբրեւ ականատես կը պատմէ, կը ցուցնէ թէ Փիլիպպոս մինչեւ վերջին շունչը ուշը վրան ունէր, որով տենդային վիճակ ունեցած չէ, այլ ներքին ախտի մը հետեւանք եղած է իր մահը, որ տարաժամ ալ կրնայ ըսուիլ, 63 տարեկան ըլլալը նկատի առնելով։ Այս պարագայն աւելի կը բարձրացնէ Փիլիպպոսի արժանաւորութիւնը, որ բազմաշխատ կեանք եւ անխոնջ աշխատութիւն կրցած է ունենալ ախտակիր տկարութեան մէջ։ Իր պաշտօնավարութիւնը բաւական երկար եղաւ 22 տարի եւ 3 ամիս (ԴԱՎ. 266), կամ աւելի ճիշտ 22 տարի, 2 ամիս եւ 12 օր, օծման օրէն հաշուելով։ Բայց աւելի ալ, զի Մովսէսի մահէն ետքն ալ ութ ամիս, իբր լոկ ընտրեալ կաթողիկոս տեղակալութեամբ կառավարեց Մայրաթոռը։ Փիլիպպոս կաթողիկոսներուն շարքին մէջ աւելի արդիւնաւորներէն մէկն է, վասնզի առաջ գործակից, եւ վերջէն շարունակողն եւ գրեթէ լրացնողն եղաւ, այն մեծ բարեկարգութեան որուն առաջին գործիչն ու հեղինակն եղաւ Մովսէս Տաթեւացին։ Փիլիպպոսի գործունէութիւնը տարածուեցաւ ամէն ճիւղերու վրայ։ Մայրաթոռին ներքին կարգերը, վանական կանոնները, եկեղեցական ծէսերը, բարոյական կենցաղը, իրմով ստացան իրենց հիմնական վերանորոգումը։ Երուսաղէմի աթոռին պայծառութիւնը, Կիլիկիոյ խնդիրին հանդարտութիւնը, Լեհահայոց կնճիռին վերցուիլը, իր վարչական արդիւնքներն եղան։ Մայրաթոռին, մերձաւոր վկայարաններուն, բազմաթիւ վանքերուն, եւ վիճակային եկեղեցիներուն շինութիւնները իրմով քաջալերուեցան ու լրացան, Էջմիածինը իրմով փարթամացաւ եկեղեցական անօթով, ոսկւով եւ արծաթով, մեծագին զգեստուք եւ պատուական գրենօք, նիւթապէս ալ հարստացաւ կահիւք պղնձեղինօք եւ բրդեղինօք, եւ բազմացան հոյլք անբան կենդանեաց, ուղտ եւ ջորիք, եւ ջոլիրք մատակ ձիոյ, եւ ջոկք խաշանց եւ անդէոց, այլ եւ արտս եւ այգիս եւ բուրաստանս, եւ ամէն տեսակ կալուածներ արդիւնաւորել տուաւ (ԴԱՎ. 263)։ Մեծ եղաւ նաեւ իր համբաւն ու ազդեցութիւնը, եւ եղած էր արգոյաւոր եւ մեծաշուք առաջի ամենայն ազանց, Հայոց Հռոմոց, Վրաց, Օսմանցւոց, Պարսից, եւ մեծամեծ իշխանաց, նաեւ թագաւորաց իսկ։ Մեծ քարոզիչ ալ եղաւ եւ բոլոր կեանքին մէջ անխափան վարեց իր վարդապետական կոչումը, ի գիւղս եւ ի քաղաքս, ի վանս եւ յանապատս, եւ զամենայն տեղիս, եւ զոր ինչ քարոզեալ խրատէր, ոչ սխալէր, այսինքն ապարդիւն չէր մնար, (ԴԱՎ. 264)։

« 1707. Փիլիպպոսի Դառնալը   |   1709. Փիլիպպոսի Թաղումը »
© Gratun.org