Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1712. Իլվովացի և Դաւրիժեցի

Ժամանակակից վարդապետներէն յիշատակելի է եւս Ստեփան Իլվովացի ի փարթամ տանէ, որ պաշտած կրթութիւնը իր հայրենեաց մէջ առնելով, Նիկոլի նեղութիւններէն զզուած, Էջմիածին կու գայ ծնողաց հաւանութեամբ։ Այնտեղ հետզհետէ կը յառաջանայ ազգային հմտութեամբ, եւ Մայրաթոռոյ մէջ օտար լեզուներու համար թարգմանիչ եւ ուսուցիչ կը հանդիսանայ, եւ չորս ալ գիրքեր կը թարգմանէ լատիներէնէն, որոնք են Յովսէպոս, Արիսգապացի, Գիրք պատճառաց, Բանք առակաւորք (ԴԱՎ. 315), որոնցմէ զատ կը յիշատակուին նաեւ Հայելի վարուց, Բուրաստան աղօթից, Հրեշտակաբանութիւն եւ Պատմութիւն Ղուրանի (ՀԴՊ. 269)։ Ստեփանոսի գործունէութիւնը Փիլիպպոսի օրով սկսած, ու շարունակած է մինչեւ անոր յաջորդին ալ մահը։ Առանձինն յիշատակութեան արժանի է եւս Առաքել վարդապետ Դավրիժեցին, մանաւանդ այն մեծ արդիւնքին համար՝ որով վաթսնամեայ ժամանակամիջոցի համար ազգային պատմութեան առաջնորդն ու մեծ սատարողն եղած է։ Բնիկ Թաւրէզ քաղաքէ եւ Մայրաթոռի աշակերտած, աստէն իսկ սնեալ եւ վարժեալ եւ յաւուրս ծերութեան ժամանեալ եմ, կ՚ըսէ, որով լոկ վանական կեանք անցուցած ըլլալը կ՚իմացուի, առանց վարչական անցուդարձներու մասնակցելու, թէպէտեւ շրջագայութիւններ ունեցած պիտի ըլլայ, զի մանրամասնութիւններով կը պատմէ աստեւանդ կատարուած եղելութիւնները։ Տարիքը զի յիշեր, այլ երբ 1651-ին պատմութիւն գրելու կը ձեռնարկէ Փիլիպպոս կաթողիկոսի բռնադատիչ ստիպմամբ, յողորմելի ծերութեան եղած կ՚ըսէ զինքը, եւ ծեր էի, նաեւ յոյժ ցաւագար մարմնով, եւ ի լուսոյ աչքս պակասեալ, եւ ի պնդութենէ ձեռքս թուլացեալ դողայր (ԴԱՎ. 519)։ Ուստի երբ ինքզինքը յաշակերտութենէ Փիլիպպոսի կաթողիկոսի կը կոչէ (ԴԱՎ. 516), աւելի պաշտօնական դիրքը կը դիտէ, զի հասակակից եղած կ՚ըլլայ Փիլիպպոսի, իսկ ուսմամբ Վժանեցիին եւ Ջուղայեցիին աշակերտած պէտք է ըսուի, զի եւ անոնց սորվեցուցած արտաքին ուսումներուն ալ հմուտ կը տեսնուի՝ տուած բացատրութիւններէն եզրակացնելով։ Պատմութեան վրայ 4 տարի կ՚աշխատի, բայց Փիլիպպոսի մահուընէ ետքը կը լքանէ, իսկ յաջորդին յորդորներով նորէն ձեռք կ՚առնէ 1658-ին, եւ կը փակէ 1662-ին, ինչպէս կը գրէ յիշատակարանին մէջ (ԴԱՎ. 518), ինչպէս ալ գործին կէսին 1662 յուլիս 1-ը իբր գրելուն թուական կը ցուցնէ (ԴԱՎ. 333)։ Ասկէ կրնանք հետեւցնել թէ չարայարեալ պատմութիւնը մինչեւ Լ. գլուխին վերջն է, իսկ անկէ ետքը մինչեւ ԾԶ. գլուխ եղող մասերը, որոնք իրարմէ անկախ նիւթեր են, կ՚երեւի թէ ատեն ատեն գրած պատրաստ ունէր, եւ ետքէն պատմութեան ծայրը կցեց, թերեւս մաս մըն ալ վերջէն աւելցուց, ինչպէս՝ Այլեւս պատմութիւն ըստ յեղինակի անցեալ պատմութեանց մակագրութիւնն ալ կը յայտնէ (ԴԱՎ. 351)։ Դավրիժեցիին մահը, 1662-էն շատ ետքը եղած պիտի չըլլայ, զի Փիլիպպոսի յաջորդին գործերէն միայն զանգակատունին շինութիւնը կը պատմէ (ԴԱՎ. 207) եւ ուրիշ գործողութիւն չի յիշեր միջանկեալ 8 տարիներու գործունէութենէն։

« 1711. Ամլորդւոյ Վարդապետներ   |   1713. Շինարար Վարդապետներ »
© Gratun.org