Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1713. Շինարար Վարդապետներ

Գոնէ յիշատակին պահելու համար յառաջ բերենք ուրիշ վարդապետներու ալ անունները, եւ իրեն կատարած շինութիւնները, հետեւելով Դավրիժեցիին տուած տեղեկութեանց։ Եսայի վարդապետ Մեղրեցի՝ Երնջակայ Ս. Կարապետի վանքին առաջնորդը, աւերեալ եկեղեցին, տուները, խուցերը եւ պարիսպները՝ բոլորովին քանդելով նորէն վերաշինեց աւելի ընդարձակ կերպով, եւ 1653 հոկտեմբեր 17-ին եկեղեցւոյն նաւակատիքը կատարեց (ԴԱՎ. 267)։ Զաքարիա վարդապետ Վաղարշապատեցի՝ Յովհաննավանքի առաջնորդն ալ, Փիլիպպոսի օրով դպրատունին Էջմիածին փոխադրուելէն ետքը ձեռնարկեց ամենայն ինչ նորէն շինել աւելի ընդարձակ եւ վայելուչ։ Շինութիւնները աւարտեց 1652-ին, եւ Խաչվերացին օրը սեպտեմբեր 12-ին, եկեղեցւոյ օծումը լրացուց։ Յոյժ ծերացած ըլլալով Էջմիածին քաշուեցաւ, ուր վախճանեցաւ 1659 յուլիս 10-ին, Վարդավառի օրը, եւ թաղուեցաւ զանգակատան առջեւի քարայատակին մէջտեղը, որուն համար ինքն քար տապանի ալ պատրաստած էր (ԴԱՎ. 268)։ Մկրտիչ եպիսկոպոս Մակուեցի՝ Արտազու Ս. Թադէոսի առաջնորդ, իր միաբաններուն հետ նոյն վանքին վերաշինութեան ձեռնարկեց. 1650-ին աւարտեց եկեղեցին, եւ 1653-ին ժամատունը, եւ անոնցմէ ետքն ալ Ս. Սանդխտոյ վկայարանը եւ Նահատկի կոչուած եկեղեցին (ԴԱՎ. 269)։ Մարտիրոսը եպիսկոպոս Մուղնեցին ալ, Մուղնու Ս. Գէորգ եկեղեցին եւ սենեակները ի հիմանց վերաշինեց, եւ ընդարձակագոյն պարիսպով պատեց Փիլիպպոսի օրով (ԴԱՎ. 270)։ Ոսկան վարդապետ Երեւանցի՝ Ուռիի Ս. Սարգիս վանքին նորոգութեան ձեռնարկեց, պարիսպն ու սենեակները շինեց, բայց եկեղեցին աւարտելու չհասաւ։ Իսկ Օշականի Ս. Մեսրովպի տաճարը ուղղակի Փիլիպպոս կաթողիկոսին կողմէ վայելուչ կերպով նորոգուեցաւ 1645-ին (ԴԱՎ. 270)։ Փիլիպպոս եպիսկոպոս Բջնցիի Ս. Աստուածածին բարձրաձերձ եւ լայնանիստ եւ մեծաշուք տաճարը ձեռնարկեց նորոգել, Պետրոս Ջուղայեցի կամ Պետրոս Բգուզ հարուստ անձին ծախքով եւ աւարտեց 1643-ին, իսկ շուրջանակի վանքն ու պարիսպը իր յաջորդ Մովսէս Բջնեցի վարդապետը լրացուց (ԴԱՎ. 271)։ Ասոնցմէ զատ Շոռոթի եկեղեցին, Ագուլիս վանքը եւ գիւղի չորս եկեղեցիները, Թավրէզ եկեղեցին, Դարաշամբի եկեղեցին, Ցղնայի եկեղեցին, եւ այլք յոլովք զորս ոչ յիշեմք կ՚ըսէ Դավրիժեցին, ամէնքն ալ Փիլիպպոսի աշակերտ վարդապետներուն ջանքով շնուեցան կամ նորոգուեցան (ԴԱՎ. 272)։ Այս կարգին կը յիշուի եւս Քասաղի վրայ եղող Աշտարակ գիւղի կամուրջը, զոր խոջայ Գրիգոր Երեւանցի, Մոծակենց մականունեալ, ի հիմանէ մինչեւ ցկատարումն շինել տուաւ իր ծախքով 1664-ին ի փառս Աստուծոյ (ԴԱՎ. 271)։ Այս ամէն շինութիւններ եւ վերաշինութիւններն ալ որոնք յիշուեցան, եւ այլ եւս շատեր որոնք յիշուած չեն, ամէնն ալ Փիլիպպոսի մեծագործ եւ աշխարհաշէն գործունէութեան արդիւնքներ են, զի նորա օրինակին յորդորներուն զօրութեամբ կը կատարուէին։ Չմոռնանք գոհութեան յիշատակն մըն ալ նուիրել ժամանակին ազգայնոց եկեղեցասէր եւ բարեսէր զգացումներուն, որոնք այս կերպով օգտակար կ՚ընէին 1630-ին դաշնագրով հաստատուած խաղաղութեան տարիները (§ 1680), եւ միանգամայն ռահահորդ եւ սկզբնապատճառ կ՚ըլլային բարեկարգութեան եւ զարգացման պտուղներուն, որոնք այդ առաջին ճիգերուն եւ խաղաղութեան հետեւանքն եղան։

« 1712. Իլվովացի և Դաւրիժեցի   |   1714. Դարանաղեցիին Մահը »
© Gratun.org