Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Փիլիպպոս Ա. Աղբակեցի

1722. Ս. Կարապետի Մասունքները

Վարագայ Ս. Նշանի պատմութեան առիթով յառաջ բերուած է Ս. Յովհաննու Կարապետի մասունքի մըն ալ յայտնութիւնը։ Երբոր Շահաբաս Առաջինի հրամանով Ջուղայ ալ բռնի կերպով գաղթելու կը ստիպուէր (§ 1589), հնար չէր եղած ամէն բան միասին փոխադրել, եւ շատ կարեւոր բաներ ալ մոռցուեցան եւ մնացին, եւ Ջուղայի աւերակներուն մէջէն բախտ գտնողներ ալ եղան։ Մէհրաբ անուն այլազգի մըն ալ խուզարկութիւններ ըրած ատեն, Վերին Կաթան կոչուած եկեղեցւոյն աւերակներուն մէջ, խեցեղէն ամանի մէջ տուփ մը կը գտնայ, որ քանի մը կտոր ոսկրներ ու մագաղաթի կտոր մը կը պարունակէր։ Արժէքաւոր բան մը կարծելով կը պահէ, մինչեւ որ լաւ տեղեկանայ, բայց միւս կողմէն իր տունին բախտը կը շրջի, նախ կենդանիներ յետոյ զաւակներ կը մեռնին, գործերն ալ կը ձախողին։ Շփոթած գործը կը յայտնէ իր ծանօթներէն Դարաշամբի Շմաւոն եպիսկոպոսին, որ մագաղաթը կարդալով կ՚իմանայ թէ Յովհաննու Կարապետի մասունքներ են, որոնք 972-ին Խրամ քաղաքի աւերման առթիւ Ջուղայ են բերուած (ԴԱՎ. 404), եւ Մէհրամի կամքը հաճեցնելով մասունքները կը պահէ։ Լուրը կը լսուի, եւ Ասպահանի Ջուղայեցիներ խօջայ Նազարի գլխաւորութեամբ՝ կ՚ուզեն տէր ըլլալ, եւ Շմաւոն կը պարտաւորուի մասունքները յանձնել մագաղաթին հետ, որոնք Ասպահան կը տարուին, միայն մեծկակ կտոր մը իրեն կը պահէ։ Ջուղայի գաղութը 1605-ին կատարուած ըլլալով, մերձաւոարբար 1608-ին կրնանք դնել այդ մասունքներուն գիւտը, որուն վրայ բաւական ատեն կ՚անցնի մինչեւ 1654-ին նորէն անոնց յիշատակութիւնը կ՚ըլլայ։ Յակոբ եպիսկոպոս Ջուղայեցի, Փիլիպպոսի դառնալէն ետքը ձեռնարկած էր Դարաշմաբի Ս. Նախավկայի վանքը նորոգել, երբ Շմաւոն եպիսկոպոս, որ յոյժ ծերացեալ պիտի ըլլար, Յակոբի լուր կու տայ մօտը պահած մասունքին վրայօք, եւ կը փափաքի զայն խաչի մը մէջ զետեղելով վանքին յիշատակ թողուլ։ Այստեղ Դավրիժեցին Յակոբի բերանէն կը յայտարարէ, թէ ոչ գոյ հրաման ի կանոնաց դնել զնշխարս սրբոց ի մէջ խաչին (ԴԱՎ. 405), եւ ասով կը հաստատուի հնաւանդ եւ յոյժ օրինաւոր սովորութիւն մը։ Վասնզի քանի որ խաչը յանուն Քրիստոսի նուիրագործուած եւ գործածուած կը նկատուի, յարմար չէր ըլլար անոր կցել սուրբի մը անունին նուիրագործումը։ Սակայն այսօր անխտիր կը տեսնենք խաչերու ակին մէջ սուրբերու մասունքներ գրուած, որ Լատինացւոց նմանողութեամբ եկամուտ մըն է։ Յակոբ պատշաճագոյն կերպով յատուկ մասնատուփ մը պատրաստել տուաւ, արծաթեայ աղիւսաձեւ, որկեզօծ ակերով ընդելուզեալ, եւ անոր մէջ զետեղեց Շմաւոնի պահած Ս. Կարապետի մասունքը, վրան ալ արձանագրելով զամենեսեան անցուածք պատահմանցս, որուն մասին իբր ականատես կը խօսի Դավրիժեցին (ԴԱՎ. 405), զի իր ժամանակին ալ պահուած պիտի ըլլար մասունքը Դարաշամբի Ս. Նախավկայի գանձարանը։ Չենք գիտեր թէ այնտեղ կը մնայ տակաւին, վասն զի Ս. Նախավկայի վանքը, որ տակաւին Պարսկաստանի սահմանին մէջ կը գտնուի, բազմիցս կողոպտուած է, եւ շարունակ արշաւանքներու ենթարկուած տեղ մը եղած է։

« 1721. Վարագայ Ս. Նշանը   |   1723. Ընտրութիւն և Ծագում »
© Gratun.org