Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1723. Ընտրութիւն և Ծագում

Փիլիպպոս կաթողիկոսի թաղումը վեց օր ուշացած էր (§ 1709), եւ այս պատճառով աւելի շատցած Էջմիածին եկող եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն թիւը, որոնք պէտք տեսան աթոռոյ պարապութեան միջոցը կարճել, եւ անմիջապէս նոր կաթողիկոսն օծել եւ նստեցնել։ Մարտ 25-ին եղած էր Փիլիպպոսի մահը, եւ 31-ին թաղումը, Ս. Լուսաւորչի տօնին օրը։ Զատիկը մօտ էր, ուստի շտապեցին, եւ Ծաղկազարդի կիրակիին 1655 ապրիլ 8-ին կաթողիկոս օծուեցաւ Յակոբ Ջուղայեցի եպիսկոպոսը, որուն անունը տուինք Փիլիպպոսի բացակայելուն միջոցին (§ 1686)։ Ծաղկազարդին նախընթաց օրը՝ Ղազարու յարութեան յիշատակին հետ Աւետման ալ տօն էր, բայց չենք կրնար պնդել թէ այն օր տեղի ունեցած ըլլայ ընտրութեան համար ժողովը։ Փիլիպպոսի թաղումէն ետքը՝ որ օր ալ եղած ըլլայ ընտրական ժողովը, նկատելի կէտ մը կը մնայ, որ ժողովեալ վարդապետքն եւ եպիսկոպոսքն կ՚ըսուի միայն (ԴԱՎ. 266), եւ իշխանաւորներու յիշատակը չ՚ըլլար, որով հարկ կ՚ըլլայ սոսկ եկեղեցական տարրով լրացած ըսել ընտրութիւնը։ Եւ ոչ ալ կը պահուի այն ձեւը որ Փիլիպպոսի ընտրութեան ատեն գործածուեցաւ, ազգային գլխաւոր կեդրոններու հաւանութիւնը առնելէն ետքը օծումը կատարելով (§ 1666)։ Պատմութիւնը բացատրած չէ թէ ինչ էր այդ շտապին շարժառիթը, եւ թէ ինչու զանց եղաւ աշխարհական տարրին մասնակցութեան պայմանը։ Միայն այս ինչ յայտնի է, թէ Յակոբի ընտրութիւնը ոչ մէկ կողմէ դժգոհութեան կամ տրտունջի տեղի չտուաւ։ Թերեւս Փիլիպպոսի կողմէն յայտնուած յանձնարարութիւն մը պատկառանք ազդեց, բայց աւելի զօրաւոր եղած պիտի ըլլայ Յակոբի տեղակալութեան մէջ գտնուիլը՝ Փիլիպպոսի երկամեայ բացակայութեան միջոցին, եւ գործով ցուցած յաջողակութիւնը, եւ արդեամբ ստացած իրաւունքը։ Կերպով մը գործադրուած է աթոռակիցներու շրջանին սովորութիւնը, զի Յակոբ առանց օծումի եւ առանց կաթողիկոսի դերին մէջ կը գտնուէր։ Յակոբ բնիկ Ջուղայեցի էր, ծննդեամբ Հին Ջուղայէ, զի 1680-ին 82 տարեկան վախճանած ըլլալով, 1598-ին մարտին ծնած, եւ 1605-ին բռնի գաղութիւն (§ 1589) 7 տարեկան եղած կըլլայ։ Իսկ կեանքը անցուցած պէտք է ըլլայ Նոր Ջուղայ կամ Ասպահան, մինչեւ Էջմիածինի աշակերտիլը, ուր ուսած կըլլայ Մելիքսեդեկի եւ Սիմէոնի ձեռքին տակ։ Ըստ այսմ 57 տարեկան կաթողիկոսական աթոռ բարձրացած կըլլայ, միայն 6 տարեկան պզտիկ Փիլիպպոսէ, որով աւելի կըրտսեր ընկերակիցը պէտք է ըսել, եւ ոչ թէ անոր աշակերտը (ՋԱՄ. 23)։ Էջմիածինի մէջ շուտով կարեւոր դեր ստանձնած պիտի ըսենք, քանի որ յարմար տեսնուած է կաթողիկոսական տեղակալութիւն վարելու։ Իսկ վերջին օրերու մէջ յիշուեցաւ նա՝ Դարաշամբի Ս. Նախավկայ վանքին նորոգութեան առթիւ (§ 1722)։ Իր երկարատեւ եւ վաստակաբեկ եւ արդիւնաւոր կաթողիկոսութիւնն ալ կը ցուցնէ, թէ խոհական եւ գործունեայ եւ ազդեցիկ անձ մը եղած է, եւ ամէնուն կողմէ արժանապէս գնահատուած է։

« 1722. Ս. Կարապետի Մասունքները   |   1724. Դաշտեցիներ Տեղափոխուած »
© Gratun.org