Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1725. Ասպահանցիք Տեղափոխուած

Շամշատի Դաշտեցիներուն վրայ կատարուած առաջին հրամանը գոհացուցիչ արդիւնք տուած ըլլալով, միւս տարին 1656-ին միեւնոյն հրամանը գործադրուեցաւ Երեւանցիներու վրայ (ԴԱՎ. 351), որոնց նախ բարեկամօրէն յանձնարարուեցաւ, գիւղաւագ խօջայ Յակոբջանին ձեռքով, բայց ոսպռ եւ բիրտ ազգս Հայոց, կը գրէ Դավրիժեցին, սկսան դժկամակ եւ դիմադարձ լինել, մինչեւ իսկ աղմուկով եւ աղաղակով թագաւորին դիմեցին, սակայն օգուտ չըրաւ, եւ թագաւորը զիշխանս հանդերձ զօրականօք վրանին ղրկեց, ուժգին բռնութեամբ հանելու համար։ Բայց երբ յաճախեց բիրն ի վերայ գլխոցն Հայոց այն ատեն զխելս եւ զգօնութիւնս յինքեանս բերեալ, ժամանակ եւ փոխարէն գետին խնդրեցին, որոնք իրենց շնորհուեցան (ԴԱՎ. 319)։ Միեւնոյն ատեն Շախշաբանցիներն ալ ստիպուեցան տեղերնէն ելլալ, եւ փոխադրուիլ Ջուղայեցիներու քովը իրենց ցուցուած հողերուն վրայ, եւ տեղափոխութիւնը լրացաւ 1659-ին (ԴԱՎ. 351), որով բուն Ասպահանի մէջէն Հայերը պարպուեցան, եւ Նոր-Ջուղան կատարեալ հայաքաղաքի ձեւ առաւ, եւ ստացուած արդիւնքը հետզհետէ հաճելի եւ սիրելի դարձաւ Հայերուն։ Զի անով ազատուեցան շատ մը անտեղութիւններէ, որոնք խառն բնակութեան հետեւանք էին, եւ խառնակ կենակցութեան դիւրութիւն կը մատակարարէին։ Այս անտեղութեանց կարգէն էին շատերն մտերմութիւն շատցնելով քրիստոնէութենէ ուծանալն եւ կրօնափոխ ալ ըլլալը։ Մանաւանդ երիտասարդներ եւ երիտասարդուհիներ, փոխադարձաբար իրարու սիրահարուելով ուրացութեան կը յորդորուէին, որպէսզի ուստերք մահմետականաց քրիստոնեայ աղջիկներ առնեն, կամ ուստերը քրիստոնէից մահմետականներու հետ ամուսնանան, եւ զայսպիսի բազումս տեսաք աչօք մերովք կը յարէ պատմիչը։ Նիւթական դիւրութիւն ալ ունեցան Հայերը, զի քաղաքամիջի նեղ եւ անձուկ եւ սակաւաջուր բնակութեան տեղ, Ընդարձակ յօրնուածով եւ ամարասուն հովանոցօք տուներ ունեցան պարտէզներէ շրջապատուած։ Վերջապէս խառն բնակութեան պատճառով, մահմետականներ խածատեալ նենգէին եւ զզուէին քրիստոնեայ դրացիները, մինչ նոր բնակութեանց մէջ այդ ձանձրոյթներէ ալ ազատ՝ ի միում տեղւոջ գումարեալ ուրախութեամբ կենակցելու սկսան։ Այդ պատճառներով Հայերը մինջ առաջ դժուարէին, վերջէն դիւրսիրտ դառնալով սկսան գոհանալ, զի խնամարկութեամբ Աստուծոյ կատարեցաւ այս գործս (ԴԱՎ. 350)։

« 1724. Դաշտեցիներ Տեղափոխուած   |   1726. Զանգակատան Շինութիւնը »
© Gratun.org