Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1731. Կ. Պոլիս և Սիս

Իսկ Կ. Պոլսոյ մէջ տեղակալութեան ձեւը նորանոր անկարգութեանց դուռ կը բանար։ Պատրիարք չգտնուելուն վեց թաղերուն կամ վեց մեծ եկեղեցիներուն աւագները ուզածնուն պէս կը գործէին եւ իրարու հետ կը կռուէին, եւ Կաֆացին որ իբր փոխանորդ կը գործէր, ոյժ չունէր զանոնք զսպել։ Առիթէն ջանաց օգտուիլ Ղազար Սեբաստացի աբեղայ մը, որ առաջ Կ. Պոլիս էր ապրած, ետքէն Էջմիածին գացած, եւ չկրնալով Փիլիպպոսէ եւ Յակոբէ վարդապետութիւն ստանայ, Կ. Պոլիս էր դարձած, եւ Կաֆացիի յարելով, վերջապէս անկէ վարդապետութեան աստիճան առած էր։ Երկուքը մէկտեղ Էջմիածինի վրայ չարախօսելու կը հետեւէին, անուղղակի կերպով նախորդ պատրիարք Մուղնեցին վատաբանելու համար, որ պատրիարքութենէ ելնելէ ետքը (§ 1729) Էջմիածին էր դարձած։ Կ. Պոլսոյ մէջ Ս. Նիկողայոսի եւ Ս. Աստուածածնի թաղերը՝ Կաֆացիին եւ Ղազարին կեդրոնն էին դարձած, ուր եկեղեցիներու մէջ իրենց շաղակրատութիւնները կը խօսէին, մինչեւ որ ժողովուրդներ զայրացան, աւելի Ղազարի վրայ, եւ զայն ձեռք ձգել ուզեցին։ Իսկ երբ Ղազար պահուըտեցաւ, իբրեւ խռովարար ամբաստանեցին, Ս. Նիըողայոսի քահանաներուն եւ թաղեցիներուն սպառնացան, բայց ասով ալ չյաջողեցան։ Այդ միջոցին Կ. Պոլիս կը գտնուէր Կիլիկիոյ կաթողիկոս Թորոս, որ 1653-ին յաջորդած էր Ներսէս Սեբաստացիին, այն որ Փիլիպպոսի հետ Երուսաղէմի խաղաղութիւնը կնքած էր (§ 1690)։ Թորոս ալ Սեբաստացի էր ինչպէս կը վկայէ Քէօմիւրճեան, գրելով Թորոս Սեբաստացի կաթուղիկն Կիլիկիոյ տան (ՉԷԼ. 51), թէպէտ ուրիշներ Սսեցի կը գրեն (09. ՕՐԱ. 283)։ Սա երկարակեաց չէ եղած, եւ 1657 ապրիլ 29-ին վախճանած է Կ. Պոլիս եղած միջոցին, այլ որոշ չենք գտներ անոր մահուան պարագաները։ Միայն կը պատմուի թէ Մարտիրոս Կաֆացին, որ 1657 փետրուար 8-ին սկսող մեծ պահքին սկիզբը Երուսաղէմ էր գացած, ճիշդ ապրիլ 29-ին Կ. Պոլիս դարձաւ, եւ Խաչատուր Սեբաստացիին հետ Սամաթիոյ Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ Թորոսի յուղարկաւորութեան գտնուեցաւ, որ թաղուեցաւ Պալըքլըի գերեզմաննոցը, ուր կը տեսնուի տակաւին իր գերազմանը նորոգեալ տապանագրով։ Խաչատուր Սեբաստացին առիթէն կ՚օգտուի Թորոսի յաջորդութիւնը ձեռք ձգել, Կ. Պոլսոյ եկեղեցիներէն իւրաքանչիւրին հարիւրական ղուրուշ նուիրելով, եւ հրովարտակն ստանալով կ՚երթայ Սիս, եւ կ՚օծուի 1657 յունիս 17-ին։ Այս առթիւ Ղազար ալ Կ. Պոլիսէ կը հեռանայ Խաչատուրին յարելով, եւ անշուշտ անոր կաթողիկոսութեան օգնած ըլլալուն համար անմիջապէս եպիսկոպոս ալ կը ձեռնադրուի Տիվրիկի վիճակին վրայ (ՉԱՄ. Գ. 669), թէպէտեւ քիչ ետքը նորէն Կ. Պոլիս կու գար, նոր ոտնձգութեանց սկսելու՝ աւելի զօրութեամբ։ Կաֆացին ալ իր քաղաքն էր գացած այն կողմէն միջնորդութիւն ճարելու յոյսով։

« 1730. Ս. Յակոբայ Բանալիները   |   1732. Ս. Յակոբ Յոյներուն »
© Gratun.org