Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1735. Պարտքերու Խնդրիներ

Թովմայի պատրիարքութիւնը, թէպէտ իբր 15 ամիս տեւողութիւն ունեցած էր, բայց իրապէս անուանական մնացած էր, գրեթէ նման իր առաջին պատրիարքութեան (§ 1696), վասնզի միեւնոյն միջոցը պատրիարքարանը տեղակալներուն ձեռքն էր, թէպէտ յայտնի չէ թէ ով եղած էր իրենց կողմէն եկեղեցական փոխանորդը Կաֆացիին մեկնելէն ետքը (§ 1730)։ Երբոր Թովմայի մեռնելով պատրիարքի անուն կրողն ալ պակսեցաւ, տեղակալներ աւելի համարձակութեամբ գործերնին սկսան շարունակել, օգտուելով Կաֆացիին գործակցութենէն, որ նոյն միջոցին Կաֆայէ Կ. Պոլիս կը դառնար։ Անոր յորդորներով նորէն ձեռք առնուեցաւ Ս. Յակոբի սեփականութեան խնդիրը։ Այդ նպատակով Կաֆացին ընկերներով Քէօբրիւլիին հետ տեսակցելու գնաց, երբ նա ալ Մաճառներու պատերազմէն կը դառնար, բայց խիստ ու զայրացկոտ ընդունելութեան հանդիպելով, գացողները հազիւ կրցան ազատօրէն ետ դառնալ։ Թըլթըլեանը այդ պարագայէն քաջալերուելով նոյն ինքն Թըլթըլերէցին գլխաւորութեամբ Քէօբրիւլիին տեսակցութեան գացին հոկտեմբեր 14-ին, իրենց հակառակորդները ամբաստանելով, Թովմայի մահը մէջ տեղ դնելով, եւ այդ երեսէն եղած ծախքերուն համար իրենց նեղուիլը աւելցնելով, Քէօբրիւլին ասոնք ալ ետ դարձուց, Կ. Պոլիս հասնելէն ետքը գործը նայելու խոստումով, եւ ահա երրորդ պատգամաւորութիւն մը կու գայ Ռուհիջանի գլխաւորութեամբ, եւ տեղակալներէն եօթը հոգիներու ընկերակցութեամբ, որոնք Քէօբրիւլիին կը հանդիպին Չէքմէճէ կոչուած աւանը, բայց կը ձերբակալուին, եւ Կ. Պոլիս բերուելով կը բանտարկուին։ Թըլթըլեանք քաջալերուած՝ ամբաստանութիւնները կ՚ընդարձակեն եւ կը ծանրացնեն, բոլոր տեղակալներու համար ձերբակալութեան հրաման կ՚ելլէ, նոյն ինքն եպարքոսութեան տեղակալը կ՚ամբաստանուի եւ կը յաղթէ նորէն շահեցողական մեծ միջոցը, որ է արծաթը, եւ ամէնքը կարձակուին, եւ այս անգամ Թըլթըլեանք կը սկսին վախնալ որ չվտանգուին։ Երկու կողմերուն մէջ ծանր վէճեր կը յուզուին, Թովմայի դէմ գործողութեանց առթիւ եղած ծախքերուն եւ խոստացուած գումարներուն վճարման համար, որոնք հարիւրաւոր քսակաց գումարներ կը կազմէին, եւ նախընթաց պայմանագրութեան համեմատ հաւասարապէս վեց թաղերու վրայ կը ծանրանային (§ 1733)։ Այլ այժմ Թըլթըլեանք կը խուսափէին եւ գլխաւորապէս Ս. Սարգիսի եւ Չինիլիհամամի թաղեցիները, որոնց մեծամասնութիւնը Թըլթըլեանց կողմէն էր։ Այս կերպով մէկ կողմէն ներքին վէճեր կը յուզուէին, եւ միւս կողմէն բռնի հանգանակութիւններ կը շարունակէին, զի եպարքոսական հրամանը վճարումը անխտիր ամէնուն վրայ ծանրացուցած էր (ՉԱՄ. Գ. 678)։ Իսկ Երուսաղէմի գործը նորէն մոռացութեան տրուած էր, կառավարութիւնն ալ Հայերուն գործին շատ մտադիր չէր, զի Ասիակողման ապստամբները հետզհետէ մայրաքաղաքին կը մոտենային (§ 1731)։ Մուրթէղա փաշա անոնց դէմ զրկուեցաւ, բայց յաղթուեցաւ 1658 դեըտեմբեր 11-ին Ըլկընի ճակատամարտին մէջ։ Նա չյուսահատեցաւ, եւ նենգութեան դիմեց, սուտ հրատարակութիւններով ապստամբներուն մէկ մասը շահեցաւ, հրամանատարնին Ապագա Հասանը մօտը բերել տուաւ, եւ սիրալիր ընդունելութենէ եւ մեծահաց կոչունքէ ետքը, զայն սպաննել եւ բոլոր հետեւորդները կոտորել տուաւ 1659 փեթրուար 17-ին։ Այսպէս ընկճեցաւ ապստամբական շարժումը (ԺՈՒ. 265), եւ այդ առթիւ ձերբակալուեցաւ ու գլխատուեցաւ Թիյարօղլուն ալ (ԱՍՏ. Ա. 362), Երուսաղէմի բարեկամ կուսակալը (§ 1733

« 1734. Թովմասի Վախճանը   |   1736. Եղիազար Բանտարկուած »
© Gratun.org