Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1741. Յովհաննէս Թիւթիւնճի

Ղազարի պատրիարքութիւնն ալ, նախորդներուն նման՝ անակնկալներու եւ քմահաճոյքներու ենթարկեալ բան մըն էր, եւ պատրիարքութեան եղողը ամէն տեսակ պարագաներէ օգուտ պէտք էր քաղել աթոռին վրայ մնալու համար։ Ղազարին համար յաջողականութիւն համարուեցաւ այրած Ս. Նիկողայոսի վերաշինութիւնը, առանց նոր հրովարտակի, օգտուելով մեծ եպարքոսին բացակայութենէն, եւ Յոյներուն ինը այրած եկեղեցիներու վերաշինութեան նախաձեռնարկ ըլլալէն (ՉԱՄ. Գ. 691)։ Քէօբրիւլի Մէհմէտ մեծ եպարքոսը մեռաւ 1661 հոկտեմբեր 31-ին, 5 տարի պաշտօնավարելէն, եւ իբր 30,000 հոգի զանազան պատճառներով սպաննելէն ետքը, որուն հետեւանքը եղած էր, ահարկու դարձնել պետական իշխանութիւնը (ԺՈՒ. 271)։ Իր առաջարկութեան վրայ իրեն յաջորդեց որդին Քէօբրիւլիւ Ահմէտ փաշա, որուն երկու տարի առաջ Կարնոյ կուսակալութեան երթալը յիշեցինք (§ 1738), որ տակաւին 26 տարեկան էր (ԺՈՒ. 271), եւ աւելի յաճախ Քէօբրիւլիօղլու անունով կը յիշուի հօրմէն զատուելու համար։ Որդին ալ հօրը քաղաքականութեան սկսաւ հետեւիլ, եւ հազիւ թէ դարձաւ Մաճառաց դէմ պատերազմէն, առաջին գործերէն մին եղաւ հիմնայատակ ընել տալ առանց հրովարտակի վերաշինուած Յոյներուն եւ Հայերուն եկեղեցիները, նոյն իսկ զատկի օրը, 1662 մարտ 30-ին (ՉԱՄ. Գ. 692)։ Այսչափ ալ բաւեց որ Ղազար պատրիարքին կացութիւնը սկսի վտանգուիլ, եւ այս անգամ իրեն մրցակից հանդիսացողը եղաւ Յովհաննէս վարդապետ Արեւելցի, մականունեալ Թիւթիւնճի, գուցէ շատ ծխող ըլլալուն համար։ Յովհաննէս ծննդեամբ Վասպուրականցի եղած պիտի ըլլայ, զի Հաւաքարանին համեմատ իր առաջին պաշտօնեաները եղած են Հոգեաց Ս. Աստուածածին, Սալանապատու Ս. Գրիգոր եւ Վարագայ Ս. Նշան վանքերուն մէջ, եւ մանաւանդ այդ վերջինին արդիւնաւոր եղած է նորափոր առուով մը, որուն միայն հետքերը կը նշմարուին այժմ (00. ԲԻԶ. 1198)։ Յովհաննէս Էջմիածինի նուիրակութեան ելած էր, եւ լաւ գումար մը հաւաքած էր Կ. Պոլիս հասած ատեն, եւ Ղազարի մասին սկսած դժգոհութիւնները եւ կուսակցական հակառակութիւնները՝ զինքը քաջալերեցին պաշտօնին հետամուտ ըլլալ։ Թըլթըլեանց յարեցաւ, իր դրամական միջոցները անոնց օգնութեան տրամադրեց, եւ Թըլթըլ երէցին հետ Քէօբրիւլիօղլուին ետեւէն Սիլիվրի գնաց, երբ սա Մաճառներու դէմ պատերազմին համար նորէն ճամբայ ելած էր, եւ պատշաճ վճարումներով պատրիարքութեան հրովարտակը ստացաւ կամ գնեց (ՉԱՄ. Գ. 692), եւ մայրաքաղաք դառնալով պատրիարքարանին տիրացաւ 1663 փետրուարին (01. ՕՐԱ. 104) կամ 1663 մարտին (ԺՈՒ. 272), եւ աւելի ապահովութեան համար Ղազարն ալ բանտարկեալ տուաւ (ՉԱՄ. Գ. 692)։ Աղթամարի Հաւաքարանը՝ Թիւթիւնճիին պատրիարքութիւնը կը յետաձգէ 1683-ին (00. ԲԻԶ. 1198), սակայն Կ. Պոլսոյ աթոռին յիշատակները, որ աւելի ստուգապատում են, կը հերքեն այդ գրութիւնը։

« 1740. Ղազար Պատրիարք   |   1742. Նուիրակներու Ընթացքը »
© Gratun.org