Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Դ. Ջուղայեցի

1751. Եղիազարի Նպատակը

Ոսկանի անձին պատկանող տեղեկութիւնները լրացնելու համար, պարտաւորուեցանք ժամանակագրական կարգը առջեւ մղել մինչեւ 1674 այժմ պարտաւոր ենք տասը տարիով ետ դառնալ պատմելու համար հակաթոռութեան շփոթութիւնները, որուն հաւասարապէս խառնուեցան Էջմիածինի, Սիսի, Երուսաղէմի, եւ Կ. Պոլսոյ աթոռները։ Այդ կացութեան առիթ տուաւ նուիրակներու անտեղի ընթացքը, ինչպէս արդէն ակնարկած ենք (§ 1742), որ եւ զօրաւոր պատճառանք մը դարձաւ Եղիազար Այնթապցիին ձեռքը։ Սա վերջին անգամ եկած էր Երուսաղէմ, իբրեւ ընդհանուր վերակացու եւ գործակալ Աստուածատուր պատրիարքի փոխանորդագրով, տիրացած էր Ս. Յակոբայ վանքին, եւ սկսած էր ընդարձակել եւ պայծառացնել Երուսաղէմի աթոռը, նորոգութիւններով եւ նոր շինութիւններով (§ 1639)։ Նոյն իսկ Աստուածատուրի Կ. Պոլսէ Երուսաղէմ գալէն ետքը, գործառնութեանց տէրը միշտ Եղիազար էր, որուն աչքին պատրիարքական աթոռներն ալ յազդեցուցիչ չէին, հեռուէ հեռու աւելի բարձր ծրագիրներ կորոճար, եւ անոր համար իր անձնականէն ալ կը ծախսէր, Երուսաղէմին աւելի փայլ աւելցնելու համար։ Զաքարիայի պատմութեամբ Եղիազար Էջմիածինէ ալ քաջալերութիւններ ստացած էր իր գաղափարին, իբր զի քանի մը միաբաններ գլխաւորութեամբ Ոնոփրիոս Երեւանեցի վարդապետին, գրեցին բազում հայհոյանօք սուտս Յակոբ կաթողիկոսի վրայ, եւ Եղիազարը հրաւիրեցին, թէ եկ տ սուրբ աթոռս, եւ մեք տեղ տամք զկաթողիկոսութիւն Էջմիածինի, եւ Ոնոփրիոս ալ հրաւիրակ գնաց, նամակին ետեւէն (ԶԱՔ. Բ. 71)։ Իսկ Եղիազարի եւ Ոնոփրիոսի մտերմութեան սկիզբը պէտք է տանիլ այն ժամանկին, որ Եղիազար Արզնի կը մնայր, եւ Ոնոփրիոս ալ Ամիդ նուիրակ էր եկած, եւ քաղաքացւոց խնդրանօք Ամիդի եպիսկոպոս ձեռնադրուած։ Ոնոփրիոս կանուխէն Ամիդէ ալ Էջմիածին նախապատական գիրեր էր գրած կաթողիկոսին եւ միաբանութեան դէմ, որոնք այն ատեն անհետեւանք մնացին (ԶԱՔ. Բ. 67), բայց մէջ տեղ ելան երբոր իր գազիր եւ գարշ գործերուն համար Ամդեցիները վիրաւորեալ, տաղտկացոյց, եւ ստիպուեցաւ փախչիլ Էջմիածին յաւուրս Յինանց, որուն տարին ճշդուած չէ (ԶԱՔ. Բ. 68)։ Այնտեղ ալ ներկայանալ չհամարձակելով, ուզեց փախչիլ, բայց Կաւակերտի մէջ ձերբակալուելով Էջմիածին բերուեցաւ, զատուեցաւ եւ դատապարտուեցաւ, Յակոբ առեալ մկրատ եւ խուզեաց զգանգուրն, եւ հրամայեց բանտարկել ի մահահոտ եւ խաւարային բուրդ մի։ Սակայն Ոնոփրիոս յաջողեցաւ բանտէն փախչիլ, եւ Ասպահան ապակինիլ, եւ նորէն կաթողիկոսին հետ հաշտուիլ, եւ Էջմիածին դառնալ, ուր կը մնար խորհելով չարիս (ԶԱՔ. Բ. 70)։ Այս անգամ ալ վերոյիշեալ գիրը Եղիազարի ղրկելով, ինքն ալ ետեւէն կ՚երթայ, սակայն Կարինէ ետ կը դառնայ (ԶԱՔ. Բ. 72)։ Իսկ Եղիազար Էջմիածինի մէջ կաթողիկոսանալու դժուարութիւնները նախատեսելով, առանձինն կաթողիկոսութեան ձեւը սկսած էր միտքին մէջ որոճալ։

« 1750. Վիճակներու Քաղուածը   |   1752. Եղիազարի Ծրագիրը »
© Gratun.org